————————————————————————————–

6.SINIF TÜM DERSLERİN PAYLAŞILDIĞI WHATSAPP 2. GRUBU İÇİN TIKLAYINIZ

————————————————————————————–

KİTAP ÇEKİLİŞLERİNİN YAPILACAĞI GRUBUMUZA KATILMAK İÇİN TIKLAYINIZ

1.MADDENİN TANECİKLİ YAPISI

Günlük yaşamda kullandığımız maddelerin farklı özelliklere sahip olduğunu fark etmişsinizdir. Örneğin sınıfta kullandığımız tahta kalemi, sert bir yapıdadır. Bu sayede yazı yazabiliriz. Kalemi sıktığımızda kalem şekil değiştirmez. Süngeri sıktığımızda süngerin küçüldüğünü görürüz.

Maddenin yapısını anlamak için maddenin içinde boşluk olup olmadığına bakmak gerekir. Katı,sıvı ve gaz maddelerin yapısındaki boşlukları, sıkıştırılabilme özelliklerinden anlayabilirsiniz.

Su, taş sıkışmazken hava sıkışır. Hava tanecikleri arasında boşluk çok fazla olduğundan çok daha fazla sıkıştırılabildi.Sıkışma sırasında pistonun geri itilmesi gaz basıncından kaynaklanır. Hava sıkışırken aradaki boşluk azalır. 

Suya damlattığınız mürekkebin suyu renklendirmesi, sıvı hâldeki maddenin taneciklerinin hareketli olduğunu gösterir.

Yapılan etkinliklerde, maddenin bütünsel bir yapıda olmadığını gösterir. Katı, sıvı veya gaz yani tüm maddeler boşluklu ve tanecikli yapıdadır. Bütün maddeler taneciklerden oluştuğu için hangi halde olursa olsun hareketlidirler.

Titreşim hareketi: Maddeleri oluşturan tanecikler titreşim hareketi yapar.

Titreşim hareketi, taneciklerin bulundukları yerde öne arkaya, sağa sola, yukarı aşağı yaptığı hareketlerdir.

Katı maddeler titreşim hareketi yapar. Sıvı ve gaz maddeler titreşim hareketinin yanı sıra öteleme hareketi de yapar.

Öteleme hareketi: Öteleme hareketi, taneciklerin birbiri üzerinden kayarak yaptıkları yer değiştirme hareketidir.

Bir madde hangi hâlde olursa olsun tanecikleri aynıdır, değişmez. Aralarındaki fark, maddeyi oluşturan taneciklerin düzenidir. Maddelerin sahip olduğu tanecikli yapı farklıdır.

Katı tanecikleri birbirine o kadar yakındır ki, öteleme hareketi yapamaz. Sadece bulundukları yerde titreşim hareketi yapabilir. Sıvılar ve gazlar, titreşim ve dönme hareketi ve öteleme hareketi yapabilir.

Katı hâldeki maddeleri oluşturan tanecikler arasında boşluk yok denecek kadar azdır. Bu nedenle katılar sıkıştırılamazlar. Tanecikler birbirleriyle temas hâlindedir ve bulundukları yerde titreşim hareketi yapar. Tanecikler yer değiştirmedikleri için aralarındaki boşluk da değişmez. Bu nedenle katı maddeler belirli bir şekil ve hacme sahiptir. Bu maddelerin akışkanlığı yoktur.

Sıvı hâldeki maddelerin tanecikleri arasındaki boşluk, katılara göre biraz daha fazladır. Sıvı tanecikler birbirleriyle temas hâlindedir fazla sıkıştırılamaz. Sıvı tanecikleri titreşim, dönme ve öteleme hareketi yapar. Öteleme hareketi sıvılara akışkanlık özelliği kazandırır. Bu nedenle sıvılar, bulundukları kabın şeklini alır.

Gaz hâldeki maddelerin tanecikleri arasındaki boşluk oldukça fazladır. Bu nedenle gazlar sıkıştırılabilir. Tanecikler birbirinden bağımsız hareket eder. Titreşim, öteleme ve dönme hareketi yapar. Bu nedenle gaz hâldeki maddeler de akışkanlık özelliğine sahiptir. Gaz hâldeki maddeler bulundukları kabın hacmini doldurur.

Gaz maddelerin tanecikleri, katı ve sıvılara kıyasla arasındaki boşluklar çok daha fazladır. Bu nedenle gaz maddelerin tanecikleri katı ve sıvı hâldeki taneciklere oranla çok daha hızlı ve serbest hareket hareket edebilirler.

Günlük yaşamda gazların sıkıştırabilirlik özelliklerinden yararlanarak mutfak tüpü,yangın sündürme tüpleri ve spreyler gibi araçlar yapılmıştır.

MADDENİN HAL DEĞİŞİMİ VE TANECİKLER

Madde hâl değiştirirken taneciklerinde(yapısında) hiçbir değişiklik meydana gelmez. Sadece taneciklerin hızlarında ve tanecikler arasındaki boşluklarda değişim olur.

Katı bir madde ısıtıldığında;

• Taneciklerin titreşim hareketleri(hızları) artar.
• Taneciklerin düzenli yapısı bozulur.
• Tanecikler arasındaki boşluk artar. Bu nedenle titreşim hareketi yanında dönme ve öteleme hareketleri de yapmaya başlarlar.
• Bu durumda katı madde erir. Yani sıvı hale geçer.

Sıvı maddeler dışarıdan ısı almaya başladığında;

• Taneciklerin titreşim, dönme ve öteleme hareketleri giderek artar.
• Artan titreşim, dönme ve öteleme hareketleri sonucunda birbirine hızla çarpan tanecikler arasındaki boşluklar da artmaya başlar.
• Tanecikler arasındaki boşlukların artması sonucunda birbirinden bağımsız hareket etmeye başlarlar.

Böylece sıvı madde hâl değiştirerek gaz hâline geçer.

2.YOĞUNLUK 

 Su içindeki bir maddenin yüzme batma durumunu açıklamak için, saf maddelerin ayırt edici özelliği olan “yoğunluk” kavramı kullanılır. Bir cismin kütlesinin hacmine oranı, o cismin yoğunluğunu verir.

Yoğunluk(d) = Kütle(m) / Hacim(V)

Yoğunluk “d”, kütle “m” ve hacim “V” sembolleri ile gösterilir. Kütlenin birimi g (gram), hacmin birimi cm³ (santimetreküp) olarak alınırsa yoğunluk birimi g/cm³ olur.

Yoğunluk(d) = Kütle(m) / Hacim(V)    d = m / V     d= 100/ 100        d= 1 g/cm³

 d = m / V   d= 92/ 100       d= 0,92 g/cm³

Birbirine karışmayan sıvılar, aynı kaba konulduğunda yoğunluğu büyük  olan en altta , yoğunluğu küçük olan ise en üstte olacaktır.

Bal yoğunluğu: (d= 1,36 g/cm3)     Zeytinyağı:  (d= 0.98 g/cm3)    Suyun yoğunluğu: (d= 1.00 g/cm3)

YOĞUNLUK: Bir maddenin birim hacmindeki kütlesidir. Her saf maddenin belli bir yoğunluk değeri bulunur. Bu nedenle yoğunluk saf maddeler için ayırt edici bir özelliktir.

Farklı maddelerin yoğunluklarını hesaplamak:

d = m / V  d= 300/200   d= 1,5 g/cm³

d = m / V  d= 780/100   d= 7,8 g/cm³

d = m / V  d= 16/20       d= 0,8 g/cm³

Aynı hacimde ve daha büyük kütleye sahip olan cisimler, daha yoğundur.                                        

V₁ = V₂           m₁ > m₂         d₁ > d₂  

Aynı kütleye sahip cisimlerden hacmi büyük olanın yoğunluğu azdır.                                              

 m₁ = m₂      V₂ > V₁             d₁ > d₂        

Cismin yoğunluğu, suyun yoğunluğundan küçükse, cisim su üzerinde yüzer. Cismin yoğunluğu, suyun yoğunluğundan büyükse cisim dibe batar. Aynı şartlarda farklı maddelerin yoğunlukları birbirinden farklıdır.

Bir maddenin yoğunluğu madde miktarına bağlı değildir. Çünkü madde miktarı artıkça maddenin kütlesi ve hacmi aynı oranda arttığı için maddenin yoğunluğu sabit kalır.

Aynı maddeden yapılan cisimlerin büyüklükleri farklı olsa bile yoğunlukları aynı olduğundan bırakıldıkları sıvı içerisinde aynı konumu alırlar. Aynı maddenin farklı hâllerinin yoğunlukları da birbirinden farklıdır. Çünkü maddenin yoğunluğu maddeyi oluşturan taneciklerin türüne ve bu tanecikler arasındaki boşluğa bağlıdır.

Suyun yoğunluğu 1 g/cm³ Buzun yoğunluğu 0,9 g/cm³’tür. Sıvı halden katı hale geçen maddelerin hacmi azalır, yoğunlukları artar.

Su, bu maddelerin dışındadır. Su donduğunda buzun hacmi artar, yoğunluğu azalır. Buzun yoğunluğu suyun yoğunluğundan az olduğu için su içine atıldığında buzun yüzdüğünü görürsünüz. Saf suyun yoğunluğu 4˚C’ta 1 g/cm3 iken buzun yoğunluğu 0,9 g/cm3 tür.

Su dışındaki sıvı maddeler katı hale geçtiğinde hacimleri küçülür, yoğunlukları büyür. Aşağıdaki görselde görüldüğü gibi katı hale geçen suyun hacmi artar ve buz su yüzeyinde toplanır. Oysa katı hale geçen zeytinyağı kendi sıvısı da batar. Suyun yüzeyinde, donmanın başlamasıyla buz tabakası oluşacaktır. Buz, su üstün de yüzdüğü için denizlerin ve göllerin dip kısımları, yaşam için uygun sıcaklıkta kalır. Bu canlılar, soğuk havalarda da diplerde yaşamlarını sürdürebilir.

The post 6.Sınıf Fen Bilimleri 4.Ünite: Saf Madde ve Karışımlar first appeared on Evdeki Hocam.

6.Sınıf Fen Bilimleri 4.Ünite: Saf Madde ve Karışımlar yazısı ilk önce Evdeki Hocam üzerinde ortaya çıktı.