————————————————————————————–

6.SINIF TÜM DERSLERİN PAYLAŞILDIĞI WHATSAPP 2. GRUBU İÇİN TIKLAYINIZ

————————————————————————————–

KİTAP ÇEKİLİŞLERİNİN YAPILACAĞI GRUBUMUZA KATILMAK İÇİN TIKLAYINIZ

1.DENETLEYİCİ VE DÜZENLEYİCİ SİSTEMLER

 Vücudumuzdaki tüm sistemlerin çalışmasını düzenleyen, birbirleriyle uyumlu ve sorunsuz olarak çalışmalarını sağlayan ve çalışmalarını denetleyen sistem denetleyici ve düzenleyici sistemdir.

Sinir sistemi merkezî ve çevresel sinir sistemi olmak üzere iki bölümden oluşur.

SİNİR SİSTEMİ

Birçok eylem sinir sistemi aracılığı ile gerçekleşir. Sinir sistemi vücudun her yerine dağılmıştır. Sinir sistemini oluşturan yapı nöronlardır. Nöronlar uç uca birleşir ve vücudumuzu en uç noktasına kadar bir ağ gibi sarar.

1.Merkezî Sinir Sistemi:                                                                                           

Organların yönetimini ve denetimini sağlayan sistem sinir sistemidir. Merkezî sinir sistemi beyin ve omurilikten oluşur. Merkezî  sinir  sistemi Beyin, Beyincik, Omurilik ve Omurilik soğanından oluşur. 

 BEYİN:

Kafatası içindeki en büyük sinir sistemi organıdır. İki yarım küreden oluşmuş girintili çıkıntılı bir yapıya sahiptir. Beyni sarsıntılardan ve darbelerden koruyan bir zar bulunur. Bu zar beyin ile kafatası arasında yer alır.

Beyin yardımı ile insan vücudunda:

• Duyu organlarından  gelen uyarılar değerlendirilir.

• Konuşma ve istemli hareketlerin oluşması sağlanır.

• Vücut sıcaklığı ve kan basıncı düzenlenir.

• Acıkma, susama, uyku durumları düzenlenir.

• Hormonların salgılanma zamanı belirlenir.

• Vücudun su miktarı ayarlanır.

BEYİNCİK:  Beyinden küçüktür ancak yapı bakımından beyne benzer. Kafatasının arka alt kısmında yer alır. Beyincik; beyin, iç kulak ve iskelet kaslarıyla bağlantılıdır. Yeni doğan bir bebek bacak kasları ve beyincik gelişimi tamamlanmadığı için yürüyemez.

• Vücudun hareket ve denge merkezidir.

• Kol ve bacaklardaki kasların birbiriyle uyumlu çalışmasını sağlar.

OMURİLİK SOĞANI: Yüzeyi düzdür. Boynun üst kısmında yer alır. İsteğimiz dışında çalışan iç organları kontrol eder.                                                                                       

• Solunum, dolaşım, boşaltım ve sindirim sistemlerinin çalışmaları düzenlenir.

• Nefes alma, yutma, öksürme, çiğneme, hapşırma ve kusma gibi olaylar kontrol edilir.                                                                        

Zedelendiğinde, solunumun ve kalp atışının durmasına yani ölüme neden olur.

OMURİLİK: Tüm omurga boyunca yer alır ve kuyruk sokumuna kadar uzanır. Sinir kordonundan oluşan bir yapıdır, yüzeyi düzdür. Vücut organları ile kafatası organları arasındaki ilişkiyi sağlar.                                

• Refleks davranışların oluşumu düzenlenir.

• Organlar ile beyin arasında bilgi iletimi sağlanır.

REFLEKS: Vücudun ışık, ses ve sıcaklık gibi bazı uyarılara karşı ani ve istemsiz tepki göstermesidir. Vücudu koruyucu özelliği vardır. İki çeşit refleks vardır.                    

Doğuştan Kazanılan (Kalıtsal) Refleks: Nesilden nesile aktarılır. Her insanda aynı şekilde bulunur.

 • Yeni doğan bebeğin emme hareketi

• İğne batan parmağın çekilmesi

• Yüksek şiddetli sesten irkilme

• Göz bebeğinin fazla ışıkta küçülüp, az ışıkta büyümesi

• Diz kapağına vurulduğunda bacağın öne doğru fırlaması doğuştan reflekse örnek olarak verilebilir.

Sonradan Kazanılan (Şartlı) Refleks : Doğumdan sonra deneyimlerle kazanılır. Sık tekrarlanan davranışlar alışkanlık haline gelir.

• Limon görünce ağzın sulanması

• Kazak örme, dans etme, yüzme

• Bisiklet ve kaykay sürme şartlı reflekse örnek olarak verilebilir.

2. ÇEVRESEL SİNİR SİSTEMİ: Vücudu ağ şeklinde saran sinirlerden oluşur. Merkezî sinir sistemi ve vücut organları arasındaki sinirsel iletimi sağlar.

Çevresel sinir sistemi; • Çevreden, kaslardan veya organlardan gelen uyarıları alır.

• Bu uyarıları merkezî sinir sitemine iletir.

• Merkezî sinir sistemi gelen uyartıya cevap oluşturur.

• Çevresel sinir sistemi merkezî sinir sisteminin oluşturduğu cevabı ilgili kas ve organlara iletir ve tepki oluşur.

İÇ SALGI BEZLERİMİZ

Vücudumuzdaki bütün sistemlerin düzenli, birbirleriyle uyumlu ve sorunsuz çalışması için sinir sistemi ve iç salgı bezlerinin birlikte çalışması gerekir.

İç salgı bezlerinin salgıladığı özel salgılara hormon denir. Vücudumuzun tüm kimyasal olaylarını düzenler.

İç salgı bezleriü–> Hormonlar –> Kan damarları –> İlgili yapı ve organ

HİPOFİZ: Beynin altında nohut büyüklüğünde bir bezdir.

 Vücudumuzun büyümesini ve gelişmesini düzenler.

Diğer salgı bezlerini etkileyerek onların hormon

salgılamasını sağlar. Büyüme hormonu fazla salgılanırsa devlik , az  hormon  salgılanırsa cüceliğe sebep olur.

TİROİT: Gırtlağın altında soluk borusunun

üstünde bulunur. Salgıladığı “tiroksin” hormonu

vücudumuzdaki metabolizma hızını yani büyüme,

gelişme ve diğer kimyasal olayları düzenler.

PANKREAS: “İnsülin” ve “Glukagon” hormonlarını salgılar. İnsülin hormonu, kandaki şeker

yükseldiğinde şekeri normal değere düşüren

hormondur. Glukagon hormonu, kandaki şeker düştüğünde şekeri normal değere çıkaran hormondur.

BÖBREKÜSTÜ: Her iki böbreğin üstünde bulunur. “Adrenalin” hormonu salgılar. Adrenalin hormonu korku, heyecan, öfke gibi durumlarda salgılanır. Metabolizmayı hızlandırır.

EŞEYSEL BEZLER:

TESTİS: ‘’Testosteron’’ hormonu salgılar. Ergenlik döneminde erkeğe ait özelliklerin ortaya çıkmasını sağlar. Sakal ve bıyık çıkmasını, kılların büyümesini, sesin kalınlaşmasını, kemiklerin gelişmesini, spermin oluşmasını ve kaslı bir vücut yapısının oluşmasını sağlar.

YUMURTALIK: ‘’ Östrojen ‘’ hormonu salgılar. Ergenlik döneminde dişiye ait özelliklerin ortaya çıkmasını sağlar. Dişilere ait ince ses gelişimini, üreme organlarının gelişmesini, vücut yapısının ve yumurtanın  oluşmasını sağlar.

Her insan doğumdan itibaren farklı gelişim dönemleri yaşar. Bu gelişim dönemlerinde insanın bedensel, ruhsal ve zihinsel özeliklerinde değişiklikler meydana gelir. İki yaşındaki bir çocuk ile on altı yaşındaki bir gencin bedensel özellikleri çok farklıdır. Bunun yanı sıra zihinsel ve ruhsal özellikleri de farklılık gösterir. Ergenlik dönemi ortalama  12 ile 21 yaş arasıdır. Ancak ergenlik dönemine kızlar erkeklere göre daha erken girerler. Bu dönemde gençte bedensel ve ruhsal değişimler görülür.

Erkeklerde Görülen Bedensel Değişmeler

• Büyüme hormonları salgılanır.

• Boy uzar, ağırlık artar.

• Kemikler ve kaslar gelişir.

• Testosteron hormonu salgılanır.

• Üreme organları gelişir, sperm üretimi başlar.

• Gırtlak gelişir, seste kalınlaşma olur.

• Vücudun bazı bölgelerinde kıllanma oluşur.

• Bıyık ve sakal çıkmaya başlar.

• Ter ve yağ salgılanması çoğalır,yağlanmaya bağlı kilo artışı olur ve sivilceler oluşur.

Kızlarda Görülen Bedensel Değişmeler

•Büyüme hormonları salgılanır.

• Boy uzar, ağırlık artar.

• Kemikler ve kaslar gelişir.

• Östrojen hormonu salgılanır.

• Yumurtalıkların üretime geçmesi ile âdet kanaması başlar.

• Ses değişikliği olur.

• Vücudun bazı bölgelerinde kıllanma oluşur.

• Göğüslerde ve kalçalarda büyüme olur.

• Ter ve yağ salgılanması çoğalır, yağlanmaya bağlı kilo artışı olur ve sivilceler oluşur.

Ergenlik Döneminde Görülen Ruhsal Değişmeler

Ergenlik döneminde hızlı duygusal değişimler gözlenir. Bu dönemde ani sevinç, mutluluk duygusu ve abartılı tepkiler vermeye başlar. Bu dönemde gizlilik ön plandadır.

Bu dönemde duygularını ve sırlarını aileden çok arkadaşlarıyla paylaşırlar. Kendi kararlarını vermek isterler. Hayatı ve çevreyi sorgulamaya başlarlar. Bağımsızlık arayışı, kendi başına hareket etme isteği, yalnız kalma isteği veya yalnızlıktan korkma görülebilir.

Duyguların yoğun yaşanması sonucu aşırı öfke, hayal kurma, utangaçlık, aşırı sevgi gösterisi, cinsel konulara merak duyma, iletişimde güçlük çekme, sosyal çevre edinme isteği, dikkat çekme isteği görülebilir.

Ayrıca bu dönemde ergen; özgür olma ve herkes tarafından takdir edilme isteği gibi ruhsal değişimler

yaşar. Kılık kıyafet, saçlar, vücut yapısı gibi dış görünüş özelliklerine daha fazla önem vermeye başlar.

Ayna karşısında uzun vakitler geçirir. Kendisinin ve giyim tarzının beğenilmesini bekler. Ergen bu dönemde meslek seçimine odaklanır ve gelecekle ilgili planlar yapmaya başlar.

ERGENLİK DÖNEMİNİ SAĞLIKLI BİR ŞEKİLDE ATLATMA: Duygu ve düşünceleri anne babayla, öğretmenlerle paylaşmak gerekir. Bu dönemde anlaşılmak kadar çevremizdekilerin düşüncelerini ve duygularını anlamak da önemlidir. Doğru arkadaş seçmek, vakti iyi değerlendirmek gerekir. Vücut hızlı bir değişim ve gelişim içinde olduğundan sağlıklı beslenmeye özen gösterilmeli ve sportif faaliyetlere zaman ayrılmalıdır. Bu dönemde duyguları doğru anlamak, kişinin kendisini daha iyi anlamasına katkı sağlar. İçinde yaşadığımız toplumun değerlerini, kültürünü anlamaya çalışmak sosyal çevremizle iletişimimizi güçlendirecektir. Ayrıca müzik, resim, tiyatro gibi sanatsal ve kültürel

etkinliklerde bulunmak da yararlı olacaktır.

Denetleyici ve Düzenleyici Sistemlerin Vücuttaki Diğer Sistemlere Etkisi

Denetleyici ve düzenleyici sistem, vücudumuzdaki sistemlerin bir uyum içinde çalışmasını sağlar.

Örneğin burnumuzla nefes alırken koklama olayını da gerçekleştiriyoruz. Yemeği ağzımızda bilinçli olarak parçalara ayırırız. Bu sırada beyinden gelen sinyal ile tükürük bezleri tükürük salgılamaya başlar. Böylece mekanik sindirimin yanında kimyasal sindirim de başlar. Daha sonra yediğimiz gıdalar mideye gelir. Midede bulunan sinirler uyarılınca merkezî sinir sistemi midedeki iç salgı bezlerini çalıştıracak uyarılar gönderir. Mideden sonra besinler ince ve kalın bağırsağa, oradan da son olarak anüse gelir. Bu aşamaların hepsinde merkezî sinir sistemi iç organlardaki salgı bezlerine mesajlar göndererek sindirim olayının gerçekleşmesine katkı sağlar.

2.DUYU ORGANLARI

 Çevremizdeki nesnelerin sesini, rengini, kokusunu, sertliğini, yumuşaklığını, sıcaklığını vb. özelliklerini duyu organlarımız sayesinde hissederiz. Göz, kulak, burun, dil ve deri çevreyi algılamamıza yarayan beş duyu organıdır. Çevreyi daha kolay ve doğru algılayabilmemiz için duyu organlarımızın birlikte çalışması gerekir. Vücudumuzda çevremizdeki değişiklikleri algılamamıza yarayan duyu organları vardır. Bunlar göz, kulak, burun, dil ve deridir.

Gözü Koruyan Yapılar: Kaşlar, kirpikler, gözyaşı bezleri ve göz kapağı gözü koruyan yapılardır.

• Kaşlar, alnımızdan akan su ve terin doğrudan göze ulaşmasını engeller.

• Kirpikler, toz gibi yabancı maddelerin göze girmesini engeller.

• Gözyaşı bezleri, gözyaşı salgısını üreterek gözün nemli kalmasını sağlar. Gözyaşı gözün mikrop kapmasını da önler.

• Göz kapağı, gözü dış etkilerden korur. Tehlike anında yabancı maddelerin

göze kaçmasını engellemek için göz kapağı kapanır.

Görme ile İlgili Yapılar: Dıştan içe doğru üç tabakadan oluşur.

1.SERT TABAKA: Gözün en dış kısmında bulunan ve gözü dış etkilere karşı koruyan bir yapıdır.

Beyaz renkli ve parlaktır. Ön kısmında ışığı kıran saydam tabaka kornea bulunur.

2. DAMAR TABAKA: Sert tabakanın altında bulunur. Kan damarlarından oluşur. Bu damarlar gözün beslenmesini sağlar. Göze rengini veren iristir. İrisin ortasında gelen ışığa göre büyüyüp küçülen göz bebeği bulunur. Göz bebeğinden gelen ışığı kıran yapı göz merceğidir.

3. AĞ TABAKA (RETİNA): Bu tabakada ışığa duyarlı yapıların yanında sarı leke ve kör nokta bölgeleri bulunur. Sarı leke, görme olayının gerçekleştiği bölgedir. Sarı lekede görüntü ters oluşur, beyinde doğru olarak yorumlanır. Görme sinirlerinin ağ tabakadan çıktığı nokta kör noktadır. Kör noktada görüntü oluşmaz.

KULAK: Hem işitme hem de denge organımızdır. Dıştan içe doğru üç bölümden oluşur.

1.DIŞ KULAK: Kulak kepçesi, kulak yolu ve kulak zarından oluşur. Kulak kepçesi, ses dalgalarını toplar. Ses dalgaları kulak yolundan ilerleyerek kulak zarına gelir. Kulak yolunda bulunan kıllar ve kulak sıvısı kir ve tozu tutar. Ayrıca kulak sıvısı kulak zarının kurumasını önler. Kulak kepçesinde toplanıp kulak yoluna iletilen ses dalgaları, kulak zarını titreştirerek orta kulağa gelir.

2. ORTA KULAK: Vücudumuzun en küçük kemikleri olan çekiç, örs ve üzengi kemikleri orta kulakta bulunur. Ayrıca oval pencere ve östaki borusu da kulağın bu kısmında bulunur. Üzengi kemiği oval pencereye bağlanır. Östaki borusu ise yutağa açılır ve kulak zarının iki tarafındaki basıncı dengeler. Böylece yüksek  sesli ortamlarda kulak zarının yırtılması engellenmiş olur.

3. İÇ KULAK: Dalız, salyangoz ve yarım daire kanalları iç kulakta bulunur. Orta kulakta bulunan oval pencereden gelen ses dalgaları dalız tarafından salyangoza iletilir. Salyangozun içindeki işitme sinirleri sesi beyne iletir. Yarım daire kanallarının işitme ile ilgili görevi yoktur. Vücudun dengesi için beyinciğe yardımcı olur.

BURUN:Hem koklama hem de solunum sistemi organıdır. Burnun ön tarafı kıkırdaktan, araka tarafı kemikten oluşur. Burun boşluğu iki delikle dışarı, arka tarafı yutağa açılır. Burun boşluğu mukus salgılayan bir tabaka ile örtülüdür. Bu tabaka burun kıllarıyla kaplıdır. Mukus salgısı burnun nemli kalmasını sağlar. Salgı ve burun kılları, soluk alma ile burna giren toz ve mikropları tutar.

 Burun boşluğunun üst kısmında sarı bölge bulunur. Koklama ile ilgili yapılar bu bölgede yer alır. Koku alınabilmesi için maddelerin kokularının gaz halinde olması gerekir.

Koku Yorgunluğu: Burundaki duyu hücreleri çabuk yorulur. Burna sürekli aynı koku gelirse hissedilen koku zamanla azalır veya koku hiç hissedilemez. Buna koku yorgunluğu denir. Bu durumda burun ancak farklı bir kokuyu algılayabilir.

DIL:  Yiyip içtiğimiz besinlerin tatlarını almamızı sağlayan duyu organımızdır. Dil ayrıca çiğnemeye, yutmaya ve konuşmaya yardımcı olur. Besinlerin tadını alabilmek için besinlerin tükürükte çözünmesi gerekir.

Dilin üzerinde tatları algılamayı sağlayan tat tomurcukları bulunur.

Dilimizin her bölgesi tüm tatları alır. Ancak dilimizin bazı bölgelerinde bazı tatları alan tat tomurcukları fazladır.                                                 

Dilimizin ucu tatlı, ön yanlar tuzlu, arka yanlar ekşi ve arkası acı tadını daha fazla alır.

Koku alma ile tat alma organlarımız birlikte bir uyum içinde çalışır.       

Besinlerin dilimizle tadını, burnumuzla kokusunu algılarız. Kokusunu  iyi alamadığımız besinlerin tadını da iyi alamayız. Örneğin nezle olup da burnumuz tıkandığında besinlerin kokusunu alamadığımız için tadını da iyi alamayız.

DERI: Vücudumuzun en büyük duyu organıdır. Vücudumuzun dışını tamamen kaplar. Cismin sert, yumuşak, sıcak, soğuk olması gibi özelliklerini derimizle hissederiz. Deri iki bölümde incelenir. Üst Deri ve Alt Deri

1. Üst Deri: Deriye rengini veren yapılar burada bulunur. Derinin alt bölümlerini dış etkenlerden korur. Burada kan damarları ve sinirler bulunmaz. Üst kısmı cansızdır. Dış etkenlerin etkisiyle ölü hücreler aşınıp döküldükçe alttan yeri doldurulur. Üst deride ayrıca derinin rengini belirleyen hücreler de vardır.

2.Alt Deri: Kan damarları, ter bezleri, kıl kökleri, yağ bezleri, sinirler ve kıl kasları burada yer alır. En alt kısmında yağ tabakası bulunur. Bu tabaka vücudumuzu darbelerden koruyarak vücuttaki ısı kaybını önler. Ter bezleri ise terleme ile boşaltıma yardımcı olur. Bu bölümün altında canlı hücrelerden oluşan bir  tabaka bulunur. Bu tabaka, deriyi güneşten gelen zararlı ışınlardan korur. Duyu organlarımızda görülen kusurların tedavisinde teknolojik gelişmelerden yararlanırız. Etrafımızda gözlük kullanan kişiler vardır.

MİYOPLUK: Miyop olan kişiler yakını görmelerine rağmen uzaktaki cisimleri net göremezler. Net görüntü elde edebilmek için takılan gözlük ve lenslerde kalın kenarlı mercek kullanılır.

HİPERMETROPLUK: Hipermetrop olan kişiler uzağı görmelerine rağmen yakındaki cisimleri net göremezler. Net görüntü elde edebilmek  için takılan gözlük ve lenslerde ince kenarlı mercek kullanılır.

ASTİGMATLIK: Bu göz kusurunda görüntü bulanıktır. Bu kusur, silindirik mercekle düzeltilir.

Şaşılık: Bu göz kusuru doğuştandır. Ameliyatla düzeltilir.

Hipermetrop, miyop, astigmat göz kusurlarının gözlük veya lenslerle tedavisi mümkündür. Bu göz

kusurları, lazer yöntemiyle yapılan tedavi ile de giderilebilir.

Görme engelliler, yazıları okumak için Braille (Breyıl) alfabesi kullanırlar. Bu alfabede harfler kabartma noktalardan oluşmaktadır. Görme engelliler için Braille alfabesinin dışında farklı teknolojik

gelişmelerden bazılarını şu şekilde sıralayabiliriz: Bazı belediyeler; otobüslere, duraklara ve trafik ışıklarına sesli uyarı sistemleri kurmaktadır. Kaldırımlara görme engellilerin rahatça yürüyebilmesi için kabartılmış sarı şeritler eklenmektedir. Yarasaların yön bulma özelliğinden esinlenerek engellilerin göğüs ve baş bölgesine gelen tehlikeleri algılayabilecek baston tasarlanmıştır. Bu baston, navigasyon özelliği sayesinde istenilen yere kolayca gitmeyi mümkün kılarken, engelli kişinin cep telefonuna bluetooth ile bağlanarak telefonunu kontrol etme imkânı da sağlamaktadır.

Kulak Kusurlarının Giderilmesinde Kullanılan Teknolojik Gelişmeler: Kulağına cihaz takan kişileri fark etmişsinizdir. İşitme kayıpları doğuştan olabildiği gibi sonradan da olabilir. Şiddetli seslerin etkisi altında kalmak işitme kaybına sebep olur. İşitme kaybı oluştuğunda işitme cihazı kullanılır. İşitme engeli olan kişiler, çevreleriyle iletişim kurabilmek için işaret dilini kullanırlar. İşaret dili, kelimeleri veya harfleri ifade etmek için mimiklerin ve ellerin kullanıldığı bir dildir. 

Göz Sağlığımızı Korumak İçin Almamız Gereken Tedbirler:

• Gözümüzü temiz tutmalıyız.

• Başkasına ait lensi veya gözlüğü takmamalıyız.

• Başkasına ait havlu, mendil gibi eşyaları kullanmamalıyız.

• Televizyonu yakından izlememeliyiz.

• Bilgisayar ekranına uzun süre bakmamalıyız.

• Yazma ve okuma sırasında gözümüz ile nesne arasında yaklaşık 25-30 cm mesafe olmalı.

• Aşırı güneş ışığından korunmak için güneş gözlüğü kullanmalıyız.

• Göz sağlığı için A vitamini içeren besinler (havuç, yeşil sebzeler, yumurta) tüketmeliyiz.

• Herhangi bir rahatsızlık anında doktora gitmeliyiz.

Kulak Sağlığımızı Korumak İçin Almamız Gereken Tedbirler:                     

• Kulağımızı temiz tutmalıyız.

• Kulağımıza zarar verecek herhangi bir nesne sokmamalıyız.

• Yüksek sesli ortamlarda bulunmamalı, zorunlu hallerde ağzımızı açık tutmalıyız.

• Kulağımızı darbelerden ve soğuktan korumalıyız.

• Kulağımıza su kaçtığında kulağımızı kurulamalıyız.

• Diş çürüklerini; burun, geniz ve boğaz enfeksiyonlarını zamanında tedavi ettirmeliyiz.

• Herhangi bir rahatsızlık anında doktora gitmeliyiz.

Burun Sağlığımızı Korumak İçin Almamız Gereken Tedbirler:               

• Burnumuzu karıştırmamalıyız.

• Burun kıllarını koparmamalıyız.          

• Burun içine bir şey sokmamalıyız.

• Ne olduğunu bilmediğimiz maddeleri koklamamalıyız.

• Burnumuz tıkanmışsa mutlaka temizlemeliyiz.

Burun kanamalarında: • Burnu kanayan kişi başını hafifçe öne eğer.

• Burnu kanayan kişi burun kökü üzerine bastırarak basınç yapar.

• Bu sırada ağızdan soluk alıp verir ve asla sümkürmez.

Dil Sağlığımızı Korumak İçin Almamız Gereken Tedbirler:                                       

• Ağız temizliğine önem vermeliyiz.

• Çok soğuk ve çok sıcak yiyecekler yememeli ve içecekler içmemeliyiz.

• Dişlerimizi fırçalarken dilimizin üzerini dikkatlice arkadan öne doğru fırçalamalıyız.

• Ne olduğunu bilmediğimiz maddelerin tadına bakmamalıyız.

Deri Sağlığımızı Korumak İçin Almamız Gereken Tedbirler:

• Vücudumuzu temiz tutup sık sık banyo yapmalıyız.

• Derimizi ezilme, kesilme ve yanıklardan korumalıyız.

• Bol bol su içmeliyiz.

• Güneş altında fazla kalmamalıyız. Deri hastalıkları ve tedavisi ile ilgili çalışma yapan bilim dalına dermatoloji denir. Bu bilim dalında çalışan uzmanlar dermatologlardır. Dermatologlar ‘’dermatoskop’’ adı verilen bir araç ile ciltte inceleme yaparlar.

3.SİSTEMLERİN SAĞLIĞI

SISTEMLERIN SAĞLIĞI VE HASTALIKLAR: Vücudumuz destek ve hareket, sindirim, dolaşım, solunum, boşaltım,üreme sistemi ile denetleyici ve düzenleyici sistemler ve duyu organlarından oluşur.Vücudumuzdaki sistemlerin birlikte uyum içinde çalışması gerekir. Sistemlerden birinin çalışmasında aksama olursa diğer sistemler de bundan olumsuz etkilenir.

Sistemlere zarar verecek davranışlardan uzak durmak gerekir. Sigara ve alkol gibi bağımlılık yapan maddeler organ ve sistemlere ciddi zararlar vermektedir.Yeşilay; sigara, alkol vb. bağımlılıklarla mücadele eden, bunları önleyerek kişiyi sağlığına kavuşturmayı amaçlayan bir sivil toplum kuruluşudur.

 Denetleyici ve Düzenleyici Sistemlerin Sağlığını korumak İçin Almamız Gereken Tedbirler: Düzenleyici sistemden salgılanan hormonların sağlıklı büyüme, gelişme, üreme ve ruh sağlığı üzerinde olumlu bir etkisi vardır.

Düzenleyici sistem hastalıklarından bazıları; cücelik, devlik, diyabet (şeker hastalığı) ve guatrdır.

Hipofiz bezinden ‘’büyüme hormonu‘’ salgılanır. Bu hormon büyüme döneminde az salgılanırsa

‘’cücelik’’, fazla salgılanırsa ‘’devlik’’ görülür.

Pankreastan eğer insülin yeterince salgılanmazsa kanda şeker normale inmez ve şeker hastalığı (diyabet) ortaya çıkar. Sağlıklı bir kişinin idrarında şeker bulunmaz.  

İdrarda şeker tespit edilmişse şeker hastalığından söz edilir. Normal bir kişinin açlık kan şekeri 70-100 mg/dl olmalıdır. Tokluk kan şekeri 100-140 mg/dl arasında olmalıdır.

İki tür diyabet vardır.

• Diyabet tip 1, çocuklarda daha sık görülür. Hastalar insülini dışarıdan alırlar.

• Diyabet tip 2, genellikle 40 yaş üstü kişilerde görülür. Pankreas insülin üretir fakat vücut bunu gerektiği gibi kullanamaz. Vücudumuzda pek çok organ ve yapıya zarar verir.

için havlu gibi yüzümüzü sildiğimiz eşyaların temiz olmasına özen göstermeliyiz.

Tiroit bezinden ‘’tiroksin hormonu’’ salgılanır. Tiroksin hormonunun yapısında iyot bulunur. İnsan yeterince iyot almazsa vücut yeterli tiroksin hormonu üretemez. Bu durumda tiroit  bezi bu hormonu üretebilmek için çok fazla çalışarak büyür. Bunun sonucunda boğazda şişkinlik oluşur. Bu hastalığa ‘’guatr’’ denir.

 Destek ve hareket sistemi hastalıklarından en sık görülenler kemik erimesi ve kemik kırılmalarıdır. Kemik erimesi, kemiklerin zayıf ve kolay kırılır hale gelmesidir. Çocukluk döneminde sağlıklı kemik  gelişimi için kalsiyum içeren süt ve süt ürünlerini yeterince tüketmek gerekir. Kalsiyum, magnezyum, çinko, bakır, florid ve A, C, D, K vitaminleri eksikliği kemik erimesini arttırmaktadır

Diğer bir destek ve hareket sistemi hastalığı romatizmadır.

Romatizma; kemikleri, eklemleri, eklem çevresi dokuları etkileyen rahatsızlıkları adlandırmak için kullanılır. Bazen iç organlarda da bozukluklar ortaya çıkaran romatizmal hastalıkların 200’den fazla çeşidi bulunmaktadır.

En sık görülen sindirim sistemi hastalıkları: İshal, ülser ve sarılıktır. Ülser, sindirim organlarında, özellikle mide iç duvarında oluşan yaralardır. Tedavi yapılmadığı zaman bu yaralar hızla büyüyerek kişilerde mide delinmesine bile yol açabilir.

İshal, dışkının sıvı ve fazla olmasıdır. İshal sırasında dışkının yaklaşık % 70’i sudur. İshal ile birlikte

kaybedilen suyun mutlaka alınması gerekir. Bu durumda hasta bol sıvı tüketmelidir.

Çölyak ince bağırsağın, glüten adlı protein alerjisidir. Bu hastalığın tek tedavisi ömür boyubuğday, arpa, çavdar yulaf tahıllarında bulunan glütenden uzak durmaktır. Çölyak hastaları, glüten içeren gıdalardan uzak durmanın yanında marketlerde satılan hazır gıdaların içeriklerine de dikkat etmeli; mutlaka glüten içermeyen gıdalar tüketmelidir.

Erken çocukluk çağında başlayanOtizm spektrum bozukluğu nörogelişimsel bozukluk olarak tanımlanmaktadır. Belirtileri arasında; sosyal ve iletişimsel alanda belirgin yetersizlikler, tekrarlayıcı

davranışlar ve sınırlı ilgi alanları vardır. Her 10 otizmli çocuktan 9’unda iltihabi bağırsak hastalığı, aşırı geçirgen bağırsak sendromu ve reflü gibi ciddi mide ve bağırsak rahatsızlıklarının olduğunu gösteriyor.

Sarılık, birçok kişi tarafından bilinmese de aslında bir sindirim sistemi hastalığıdır. Kanda bulunan ve vücuda renk veren maddelerin değerlerinin değişmesi durumunda derinin sarımsı bir hal almasıyla oluşur.Yeni doğan bebeklerin sarılık tedavisinde mavi ışık kullanılır.  

Dolaşım Sistemi Hastalıkları: Lösemi (kan kanseri), Anemi(Kansızlık), hemofili(Kanın pıhtılaşmaması), kan uyuşmazlığı, kalp krizi ve kalp yetmezliğidir.

Kan yoluyla bulaşan hastalıklar: Sarılık (Hepatit B ve C), tetanoz, sıtma, kuduz, tifüs ve AIDS hastalığıdır.

Kanser: Vücudumuzun çeşitli bölgelerindeki hücrelerin kontrolsüz çoğalması ile oluşan bir hastalık grubudur. 

Sarılık: Cildin sararması ve vücuttaki bilirubini düzgün işlemediği zaman ortaya çıkan gözdeki beyaz kısmın sararmasıdır.

Anemi: Kandaki demir eksikliği sonucu alyuvar hücrelerinin oksijeni hücrelere yeterince taşıyamamasıdır. Hücrelere oksijen taşımak ve kana kırmızı rengi vermek gibi önemli görevleri bulunan hemoglobin miktarında azalma sonucu olur.   

En sık görülen solunum sistemi hastalıkları grip ve zatürredir.

Grip, solunum yolu enfeksiyonudur. Bulaşıcı bir hastalıktır.                          

Belirtileri; burun akıntısı, hapşırık, burun içi kaşınmalar, aşırı halsizlik, yorgunluk ve yüksek ateştir. Gripten korunmak için sık sık eller yıkanmalı, bol sıvı alınmalıdır.                                                     

Zatürre, tehlikeli bir akciğer hastalığıdır. Zatürreye virüs ve bakteriler neden olmaktadır. Belirtileri; sancı, ateş ve öksürüktür.

En sık görülen boşaltım sistemi hastalıkları böbrek taşı oluşumu ve böbrek yetmezliğidir. Böbrek taşları dayanılması güç olan şiddetli ağrılara sebep olur ve tedavisi hastayı yıpratan bir rahatsızlıktır. Böbrek taşı oluşumunun pek çok sebebi vardır. Fakat en önemlisi yediğimiz sebze ve meyvelerin yeterince temiz olmamasıdır.

Kalsiyum, D ve C vitamini ilaçlarının çok kullanılması ve bazı idrar söktürücü, antiseptik ilaçlar böbrek taşı oluşumuna neden olabilmektedir.

Böbrek yetmezliği, böbreklerin çalışmasının yavaşlaması veya durmasıdır. Kandaki tuz, su ve diğer minarellerin dengesi bozulur. Böbrekler çalışmazsa vücutta atık sıvılar ve minareller birikir. Böbrek yetmezliği olan kişilerde kanın süzme görevini diyaliz makinesi yapar.

En sık görülen dolaşım sistemi hastalıkları kanser, kalp krizi ve anemidir. Kanser, bir organ veya dokudaki hücrelerin düzensiz bölünüp çoğalmasıyla beliren genellikle kötü urlardır. Korunmak için sigara, fazla yağ tüketimi, zararlı ışınlar, kimyasal maddeler vb.) uzak durmak gerekir. Ayrıca erken

teşhis kanserin tedavi edilmesinde oldukça önemlidir.

Kalp krizi, kalp kasının bir bölümünün yetersiz kan akışından dolayı kalıcı hasarlara uğraması sonucu meydana gelir. Kalp krizi anında göğüste ağrı başlar ve bu ağrı sol kol ve çeneye doğru yayılır. Ağrı yarım saatten uzun sürer. Bu esnada soğuk terleme, mide bulantısı ve nefes darlığı görülür.

Anemi, kansızlık anlamına gelir. Yorgunluk, enerji eksikliği, zayıflık, nefes darlığı, sersemlik, çarpıntılar (artan kalp atışı hızı veya düzensiz kalp atımı), solgun bir görünüm anemi hastalığının belirtileridir.

Göz: Miyop, hipermetrop, astigmat ve şaşılık, göz tembelliği, göz enfeksiyonları.

Kulak: Baş dönmesi-vertigo, kulak çınlaması, dış ve orta kulak iltihabı.

Burun: Burun kanaması, sinüzit- sinüslerin iltihaplı hastalığı, saman nezlesi, burun kemiği eğriliği ve burunda et büyümesi.

Dil: Dil iltihabı ve tat körlüğü. Dil iltihabına; diş çürükleri, diş eti iltihabı ve sigara sebep olabilir. Aşırı sıcak ve aşırı soğuk yiyecekler tüketmek de dil iltihabına neden olur.

Deri: Yanık, uçuk, uyuz, böcek ısırıkları, yaralanma, deri iltihapları, kurdeşen ve egzama deri hastalıklarıdır.

Bilinçsiz İlaç Kullanımının Zararları: Baş ağrısı, mide bulantısı gibi önemsenmeyen bazı rahatsızlıklar için rastgele ilaçlar kullanılır.Halbuki bu ağrılar belki de çok önemli bir hastalığın ilk belirtileri olabilir. Hastalığın ilerlemesine yol açabileceği gibi kullanan kişinin ölümüne bile sebep olabilir. Çünkü bir ilaç, bir hastalık için şifa olurken başka bir hastalık için tehlikeli olabilir.

Özellikle mide rahatsızlığı olan kişiler ağrı kesici ve antibiyotik kullanırlarsa midede kanama, ülser ve şiddetli ağrılar görülebilir.Bunun dışında ağrı kesici ve antibiyotikler karaciğerin çalışmasını bozabilir, karaciğerin görev yapmasına engel olabildiği gibi kanlı veya kansız ishallere de sebep olabilir.

Bu nedenle Hasta da doktorun tavsiyesinin dışında ilaç kullanmamalıdır.

İLK YARDIM: Herhangi bir kaza yada yaşamı tehlikeye düşüren durumda, sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar,hayatın kurtarılması ya da durumun daha kötüye gitmesini önlemek amacıyla,ilaçsız olarak yapılan uygulamalara ilkyardım denir. Hasta veya yaralıya gerekli müdahaleyi yapan ve konuyla ilgili eğitim almış sertifikalı kişilere ilk yardımcı denir.

İlk Yardımın Öncelikli Amaçları Şunlardır:

1. Yaşamsal fonksiyonların sürdürülmesini sağlamak

2.Durumun kötüleşmesini engellemek

3.İyileşmesini kolaylaştırmak

İlk yardımın temel uygulamaları şunlardır: Koruma, bildirme ve kurtarmadır.

İlk Yardım Temel Uygulamaları

Koruma: Olay yerinde olası tehlikeleri belirleyerek güvenli bir çevre oluşturmaktır.

1. Mümkünse kazaya uğrayan araç güvenli bir alana alınmalıdır.
2. Olay yeri dikkat çekici biçimde işaretlenmelidir.
3. Meraklı ve tehlike arz eden kişiler alandan uzaklaştırılmalıdır.
4. Kazaya uğrayan aracın kontağı kapatılmalıdır.
5. Kaza alanında sigara içilmemeli ve içilmesine izin verilmemelidir.
6. Olası gaz zehirlenmelerine karşı gerekli önlemler alınmalıdır.
7. Gaz tüpünün vanası kapatılmalı, ortam havalandırılmalıdır.
8. Kıvılcım oluşturacak ışıklandırma veya çağrı araçları kullanılmamalıdır.
9. Hasta veya yaralılar olay yerinde herhangi bir tehlike olmadıkça yerlerinden oynatılmamalıdır.
10. Hasta veya yaralılar yaşam bulguları yönünden değerlendirilmelidir.
11. Kanamalı yaralanmalarda mutlaka eldiven kullanılmalıdır.

Bildirme: Gerekli yardım kuruluşlarına (112) en hızlı şekilde haber vermektir. 112 arandığında kesin yer ve adres bildirilmeli; kim, hangi numaradan arıyor açıklanmalıdır. Hasta veya yaralıların sayısı, durumu, nasıl bir yardım aldıkları net bir şekilde söylenmelidir.

Kurtarma: Olay yerinde hasta veya yaralılara hızlı, sakin ve bilinçli bir şekilde müdahale yapılmalıdır. Eğer ilk yardım kuralları bilinmiyorsa asla hasta veya yaralıya müdahale edilmemelidir.

İlk Yardımcının Müdahalede Yapması Gerekenler:

1. Hasta veya yaralının durumunu tespit etmek
2. Hasta veya yaralının korku ve endişelerini en aza indirmek
3. Hasta veya yaralıya yardımcı olacak kişileri organize etmek
4. Hasta veya yaralının durumunun daha kötüye gitmesini önlemek için gerekli müdahalede bulunmak
5. Kanama, kırık, çıkık, burkulma vb. durumlarda uygun müdahale yapmak
6. Hasta veya yaralının yarasını görmesini önlemek
7. Hasta veya yaralıyı müdahale anında hareket ettirmemek
8. Hasta veya yaralının en yakın sağlık kuruluşuna (112) sevkini sağlamak

Uyarı: Herhangi bir tehlike yoksa hasta veya yaralı yerinden kımıldatılmamalıdır.

Organ Bağışı: Kendimizi organ bağışı bekleyen birinin yerine koyarsak onların duygularını daha iyi anlayabiliriz. Nakil bekleyen kişilerin sağlığına kavuşabilmesi bir bağışçıdan gelecek organa bağlıdır. Organlarımızı nakil bekleyen kişilere bağışlarsak o kişilerin hayata sağlıklı bir şekilde devam etmelerini sağlayabiliriz.

Organ bağışı; kişinin doku ve organlarını ölümünden sonra başka hastaların tedavisinde kullanılmasına izin vermesidir. Sağlıklı her organ bağışlanabilir. Kalp, kornea, karaciğer, böbrek, akciğer, kalp kapağı, kas ve kemik iliği ülkemizde nakli yapılan organlardır.

Organ bağışı için gerekli şartalar

•18 yaşını doldurmuş olmak gerekir.

• Organ bağışında bulunacak kişi ‘’Organ ve Doku Bağış Formu ’ doldurmalı ve bu belgeyi yanında taşımalıdır.

• Organ bağış belgesi olsa bile ailenin bu durumdan haberdar olması gerekir. Çünkü bağış için ailenin yazılı izni de gereklidir.

Organ nakli, işlevini yitirmiş bir organın yerine sağlam bir organın konulmasıdır. Organ nakli, organ veren kişinin yaşamını riske atmayacak olan çift organlardan birini almak ile de mümkündür. Ayrıca kendini yenileme yeteneği olan karaciğerden alınan bir parça ile de nakil gerçekleşir. Ülkemizde en çok nakil yapılan organ böbrektir.

Organ nakli Sağlık Bakanlığı ve üniversite hastanelerinin organ nakil merkezlerinde gerçekleştirilir. Organ nakli ile organ bekleyen kişinin hayatı kurtulur, kaliteli yaşam süresi uzar. Organ nakli ile toplumsal dayanışma artar. Organ bağışını yaygınlaştırmak için toplum bilinçlendirilmelidir

The post 6.Sınıf Fen Bilimleri 6.Ünite: Vücudumuzdaki Sistemler ve Sağlığı               first appeared on Evdeki Hocam.

6.Sınıf Fen Bilimleri 6.Ünite: Vücudumuzdaki Sistemler ve Sağlığı               yazısı ilk önce Evdeki Hocam üzerinde ortaya çıktı.

—————————————————————————————————-

6.SINIF TÜM DERSLERİN
PAYLAŞILDIĞI WHATSAPP 2.GRUBU İÇİN TIKLAYINIZ

—————————————————————————————————-

KİTAP
ÇEKİLİŞLERİNİN YAPILACAĞI GRUBUMUZA KATILMAK İÇİN TIKLAYINIZ

1.SESİN YAYILMASI

 Sesten birçok alanda yararlanırız. Birbirimizle iletişimde en önemli unsur sestir. Yunuslar da çıkardıkları seslerle iletişim kurarlar. Çevremizde olup bittiği halde göremediğimiz birçok olayı bize ulaşan sesleri değerlendirerek tahmin edebiliriz. Kamyonu görmesek bile onun bize yaklaştığını veya bizden uzaklaştığını sesinden anlayabiliriz.

Sesin günlük yaşamdaki önemi büyüktür. İletişimimizin büyük bir bölümünü sesimizi kullanarak gerçekleştiririz. Duygu ve düşüncelerimizi anlatmak için konuşuruz, şarkı söyleriz. Sevincimizi göstermek için kahkaha atarız, üzüldüğümüzde ağlarız. Evimizin duvarında yapılan tamirattan veya yolu kazmakta olan iş makinesinden çıkan sesler bizi rahatsız eder. Ayrıca yoğun trafikte araçların sesleri de rahatsızlık vericidir.

İnsanlar ses tellerinin titreşmesi sonucu ses çıkarır, çıkardıkları sesleri düzenleyerek konuşma, bağırma gibi olayları gerçekleştirir. Hayvanlar da insanlar gibi çıkardıkları sesler sayesinde birbirleriyle iletişim kurar. Örneğin kuşlar, besin bulmak ve tehlikeleri haber vermek için çeşitli sesler çıkarır.

Titreşim sonucu oluşan sesler, durgun suya atılan taşın oluşturduğu dalgalar halinde her yöne yayılır.

Bağlama ve ut gibi telli çalgılarda ise telin titreşmesi sonucunda ses oluşur. Alçaktan uçan helikopter ve uçak gibi taşıtların motor sesleri, pencerelerimizin titreşmesine sebep olur.

SESİN KATILARDA YAYILMASI:

Katılar sesi iletir.

• Bir kişinin kapıya vurmasıyla çıkan sesi,

• Dışarıdaki sesin duvardan geçmesini,

• Tren raylarındaki sesleri,

• Arkadaşımız yazı yazarken kulağımızı sıraya dayadığımızda duyduğumuz sesi,

• Bir matkapla duvarı delerken çıkan sesi, sesin katılarda yayılmasına örnek gösterebiliriz.

SESİN SIVILARDA YAYILMASI:

Sesin sıvılarda yayılmasından faydalanarak sonar cihazı geliştirilmiştir.

Bu cihaz sayesinde balıkların yerleri, deniz altında yeryüzü şekilleri tespit edilebilmektedir.

• Su içinde bulunan yunusların kendi aralarında haberleşmesini,

• Gemilerde kullanılan sonar cihazını,

• Deniz taşıtlarının motor sesinin su içinde duyulabilmesini, sesin sıvılarda yayılmasına örnek gösterebiliriz.

SESİN GAZLARDA YAYILMASI:

Ses gaz ortamda da yayılır. Ancak sesin gaz ortamda yayılması sıvı ortama göre daha yavaştır.

• Günlük yaşamda konuşmaları,

• Televizyon veya radyo hoparlöründen çıkan sesi,

• Sokakta oluşan gürültüyü,

• Gök gürültüsünü,

• Sehpanın üzerinde çalan telefon sesini,

• Havai fişek gösterisinde çıkan sesi duyabilmeyi, sesin gaz ortamda yayılmasına örnek gösterebiliriz.

Ses katı, sıvı ve gaz ortamlarda yayılır. Sesin yayılması için maddesel ortam gereklidir. Tanecikler arasındaki boşluk az olduğu için katılar sesi iyi iletir. Gaz tanecikleri arasındaki boşluk fazla olduğu için sesi iyi iletmez. Katılar sesi sıvılara göre, sıvılarda gazlara göre, daha iyi iletir.

SESİN ORTAMLAR ARASI YAYILMASI

İki taşı suyun içinde birbirine vurduğumuzda oluşan ses; önce sıvı ortamda, sonra da gaz ortamda yayılarak kulağımıza gelir. (SIVI – GAZ)

Kapalı bir odadayken sokaktaki darbeli matkabın sesi; bize ulaşıncaya kadar önce gaz ortamdan, sonra katı ortamdan, en son tekrar gaz ortamdan geçer. (GAZ – KATI – GAZ) Birinin kapıyı tıklatmasıyla oluşan ses; önce katı ortamda, sonra gaz ortamda yayılarak kulağımıza ulaşır. (KATI – GAZ)

                          2.SESİN FARKLI ORTAMDA FARKLI DUYULMASI

Çevremizde çok farklı sesler vardır. İşittiğimiz pek çok sesi birbirinden ayırır ve tanırız. Büyüklerimizin sesi ile arkadaşlarımızın sesini kolayca ayırt edebiliriz. Bize seslenen kişiyi sesinden tanırız.

FARKLI CISIMLERDE ÜRETILEN SESLERIN FARKLILIĞI

Davul sesi, darbuka sesinden; piyano sesi, org sesinden farklıdır. Kuş sesi, köpeğin sesi ve

İnsanların çıkardığı sesler de birbirinden farklıdır. Bunun sebebi ses kaynaklarının farklı olmasıdır.

Metal, plastik, porselen, cam ve tahta kaplara tahta kaşıkla vurduğumuzda çıkan seslerin hepsi birbirinden farklı olacaktır. Çünkü cisimlerin yapıldığı maddeler, o maddelerden çıkan sesi etkiler.

Aynı maddeden yapılmalarına rağmen şekillerinin farklı olması da sesi etkileyecektir.

Bağlama, gitar ve kemençe, hepsi telli müzik aleti olmalarına rağmen sesleri birbirinden farklıdır. Hatta aynı bağlamanın farklı telleri de farklı ses çıkarır. Bunun sebebi; tellerin kalınlığı, cinsi ve gerginliğinin farklı olmasıdır.

Farklı maddelerden farklı ses çıkmasına hayvanlar aleminden de örnekler verilebilir. Sincaplar ceviz, fındık, fıstık, badem gibi kabuklu yiyecekleri çok sever. Sincapların bu yiyeceklerin dolu olup olmadığını kabuklarına vurarak anlarlar. Kabuktan gelen sesin farklılığı onlara yol gösterir ve içi boş olanlarla vakit kaybetmezler. Bir başka örnek olarak yunuslar verilebilir. Yunuslar, çıkardıkları seslerle önlerindeki engelleri hissetmekle kalmaz, balık sürülerin yerlerini de bu sesle tespit eder. Farklı cisimlerden farklı seslerin çıkması canlıların hayatlarını kolaylaştırmaktadır. Farklı cisimlerden farklı seslerin çıkması canlıların hayatlarını kolaylaştırmaktadır.

AYNI SESİN FARKLI ORTAMLARDA FARKLI DUYULMASI

Ses kaynaklarının bulunduğu ortamın değişmesi sesi etkiler. İki taşı birbirine vurduğunuzda havada oluşturduğu ses ile suda oluşturduğu ses farklıdır. Bazen insanlar, trenin sesini duymasa bile kulağını tren raylarına dayayarak trenin geleceğini anlar. Çünkü raylar, gaz ortama göre sesi daha hızlı iletir.

Ses kaynağından çıkan ses, maddesel ortam farklılaşınca farklı şekilde duyulur. Maddesel ortamın değişmesi duyulan sesi farklılaştırır. Sesin ilerlediği ortam sesin iletim hızını da etkiler.

3.SESİN SÜRATİ

Sesin dalgalar halinde yayıldığını birinci bölümde öğrenmiştik. Ses dalgalarının belirli bir yayılma sürati vardır.

SESİN FARKLI ORTAMLARDAKİ SÜRATİ

Ses, titreşimler sonucu oluşur ve her yönde dalgalar halinde yayılır. Sesin yayılabilmesi için ortamın maddesel ortam olması gerekir.

Ses, maddelerde tanecikler sayesinde bir noktadan başka bir noktaya iletilir. Tanecikler ne kadar çok ve birbirine ne kadar yakın ise ses o kadar süratli yayılır.

Katı maddelerin tanecikleri birbirine yakın olduğu için ses, katılarda sıvılara göre daha süratli yayılır. Gaz maddelerin tanecikleri arasında boşluk fazla olduğu için ses en yavaş gaz maddelerde yayılır. Tanecik sayısı azaldıkça sesin sürati azalır. Boşlukta hiç tanecik bulunmadığı için ses yayılmaz.

SESİN YAYILMA SÜRATİNİN BAĞLI OLDUĞU FAKTÖRLER

1. Maddenin Fiziksel Hali: Ses en hızlı katılarda, sonra sıvılarda, en yavaş gazlarda yayılır. Katılarda tanecikler birbirine çok yakın olduğu için ses süratli yayılır.

2. Ortamın Yoğunluğu: Bir maddenin katı, sıvı ve gaz hallerinin yoğunlukları farklıdır. Yoğunluğu birim hacimdeki madde miktarı olarak tanımlamıştık. Bir maddenin yoğunluğu değiştikçe birim hacimdeki tanecik sayısı da değişir. Tanecik sayısı arttıkça maddenin yoğunluğu da artar ve dolayısıyla ses daha süratli yayılır. O halde ses, maddelerin en yoğun hali katılarda en süratli yayılırken en az yoğun olan gazlarda en yavaş yayılır.

3. Ortamın Sıcaklığı: Maddelerin sıcaklığı arttıkça maddeyi oluşturan taneciklerin sürati de artar.Tablodan anlaşılacağı üzere maddelerin sıcaklığına bağlı olarak sesin sürati değişir. Örneğin demirin 0 ⁰C’taki ses yayılma sürati ile 20 ⁰C’taki ses yayılma sürati farklıdır.

IŞIK VE SESİN SÜRATLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI: Yağmurlu bir akşamda önce şimşeğin çaktığını görürüz, sonra da gök gürültüsünü duyarız. Aynı şekilde yıldırım düştükten sonra gök gürültüsünü işitiriz. Havai fişek atıldığında önce ışığını görürüz, sonra patlama sesini duyarız. Verilen örneklerden ışığın süratinin sesin süratinden fazla olduğunu anlayabiliriz.

SES BİR ENERJİDİR: Ses enerjisi hareket ve ısı enerjisine dönüşebilir. Kaynağından uzaklaştıkça sesin şiddeti azalır. Ses enerjisinin aktarılabilmesi için taneciklerin birbirine temas etmesi gerekir. Hoparlörden çıkan ses dalgaları havada yayılırken hoparlörün önündeki mum alevinin titreşmesine sebep olur. Bu da sesin enerji olduğunu gösterir.

Sesin Bir Enerji Olduğunu Gösteren Diğer Olay veya Durumlar                                 

• Çok alçaktan uçan bir savaş uçağının oluşturduğu ses enerjisi, pencere camlarını kırabilir.

• Dağlarda düşük şiddetli bir ses yüzünden çığ oluşabilir.

• Böbrek taşının kırılmasında ses enerjisinden yararlanılır.

• Mikrofonda ses enerjisi elektrik enerjisine dönüşmektedir.

SESİN MADDE İLE ETKİLEŞİMİ

Evimizin penceresi kapalıyken evin önünden geçen seyyar satıcının sesini duyarız. Seyyar satıcının çıkardığı ses, dalgalar halinde havada ilerlerken pencere camına ve duvara çarpar. Bu ses dalgalarından bir kısmı cam ve duvarı geçerek tekrar havada ilerleyerek kulağımıza gelir.

Bu olay sesin yayılmasıdır. Ancak ses dalgalarının bir kısmı duvar ve cam tarafından soğurulur (emilir).                                                                                                                                                     

Ses madde ile karşılaşınca;                                                       

• Maddeye (engele) çarparak geri dönebilir (yansır).

• Madde tarafından soğurulabilir.

• Bir kısmı yansır, bir kısmı emilir, ve bir kısmı da diğer tarafına geçebilir.

Yeşil dalgalar: Ses kaynağından çıkan ses dalgalarıdır.

Kırmızı dalgalar: Engele çarparak engel tarafından yansıyan ses dalgalarıdır.

Açık yeşil (sönük) dalgalar: Engele çarparak engelden geçen ses dalgalarıdır.

SESIN YANSIMASI: Ses kaynağından çıkan ses dalgalarının bir maddeye çarpıp geri dönmesi olayına sesin yansıması denir.

 Boş bir odada şiddetli duyulan sesler, odada eşya olduğunda aynı şiddette duyulmaz. Bunun sebebi boş odadaki sesin, daha fazla yansıyarak oda içine geri dönmesidir.

Oysa eşya dolu bir odada ses farklı yönlere dağılmaktadır ve bazı eşyalar tarafından ses soğurulmaktadır. Burada ses daha az şiddetli duyulur.

Ses, pürüzsüz ve sert yüzeylerden yansıdığı için daha şiddetli duyulur. Ses, pürüzlü ve boşluklu yüzeyler tarafından soğurulduğu için daha az şiddette duyulur.

Sesin yansımasının bilim ve teknolojide çok büyük önemi vardır. Sesin yansıma özelliğinden yararlanarak teknolojide birçok alet geliştirilmiştir.

Ultrason: Tıp alanında iç organlarımız ve anne karnındaki bebeğin görüntüsünü elde etmek için ses dalgaları gönderilir. Gönderilen ses, bilgisayarda anlamlı bir görüntüye dönüştürülür. Ultrasonda kullanılan ses dalgaları zararsızdır.

Sonar: Bu cihaz da sesin yansıma özelliğinden yararlanılarak geliştirilmiştir. Denizaltılar bununla mesafe tespiti yapabilir, deniz tabanının haritasını çıkarabilir. Balıkçılar sonar cihazı sayesinde denizdeki balık sürülerinin yerini bulabilir.

 Radar: Uçak ve gemilerde kullanılan bu cihaz çok yüksek titreşimli ses dalgaları yayar.

Sesin yansıma özelliğinin kullanıldığı başka alanlar da vardır. Örneğin sesin yansıma özelliği bir borunun çatlak olup olmadığının tespit edilmesinde, bazı cisimlerin dezenfekte edilmesinde kullanılır.Yarasalar ve yunuslar için sesin yansıma özelliği çok önemlidir. Bu iki tür de ses dalgaları göndererek avlarının yerini tespit eder.

SESIN SOĞURULMASI VE YALITIMI:  Bazı evlerde yan dairedeki müzik sesini duyabiliriz. Çünkü sesin bir kısmı duvardan geçmiştir. Bir kısmı ise duvar tarafından soğurulmuştur. Duvar, sesin bir kısmını soğurduğu için kulağımıza gelen ses, yan dairede duyulan ses kadar şiddetli değildir.

Sesin soğurulması, sesin maddeler tarafından emilerek şiddetinin azaltılması anlamına gelir.

Sesin soğurulması için yumuşak ve gözenekli maddeler kullanılır.

Bu maddeler sesi daha çok soğurur. Boş bir odada duyulan ses, eşya dolu odadaki sese göre daha fazladır. Eşyalar dağınık ve pürüzlü bir yüzeye sahip olduğu için ses dağınık yansır. Bu durumda ses dağınık yansıyınca da sesin soğurulması daha fazla olur.

Ses soğurulunca da sesin şiddeti azalır. Karlı günlerde şehir sessizleşir. Bunun sebebi, kar tanelerinin girintili çıkıntılı yapısından dolayı gürültüyü soğurmasıdır. Ormanlık alanlar soluduğumuz havayı temizlediği gibi ağaç yaprakları ve ağaç dalları da sesi soğurur. Dolayısıyla yeşil alanlarda şehir gürültüsü daha azdır.

Arabaların gürültüsünden etkilenmemek için motor bölmelerine sesi soğuran maddeler konur. Bu maddeler keçe ve cam yünü karışımıdır. Ses kayıt odaları ve stüdyolar sesin dağınık yansımasını sağlamak için özel maddelerle kaplanır. Bu odalarda ses emici özelliği bulunan akustik süngerler kullanılır. Duvara yerleştirilen strafor köpük ses yalıtımı sağlar. Çift camlarda da pencerelerin arasındaki hava vakumlanarak ses yalıtımı sağlanır.

Maddelerin sesi soğurma özellikleri birbirinden farklıdır. Bazı maddeler sesi çok soğururken bazıları ise daha az soğurur. Bina duvarlarının sesi geçirmemesine dikkat edilmelidir. Lastik, pamuk, yün, keçe ve halı gibi maddeler sesi çok soğurur yani az iletir. Tahta, demir, bakır ve beton gibi maddeler sesi az soğurur yani iyi iletir.

Akustik (ses bilimi) : Gürültü insanın yaşam kalitesini olumsuz etkiler. Gürültü ile mücadele etme yollarından biri akustik uygulamalardır. Bir ortamın akustik özellikleri zayıf ise o ortamda rahatsız edici bir yansıma oluşur.

Akustik; Sesin özelliklerini, farklı ortamlardaki yayılımını, bulundukları ortamla etkileşimini inceleyen bilim dalıdır.

Sinema, tiyatro, konser salonu gibi yerlerde dıştaki sesin içeri girmemesi; içerdeki sesin de en iyi şekilde iletilmesi gerekir. İlk çağlardan beri akustik önemsenmiştir. Mimar Sinan’ın Süleymaniye Camii ve Denizli Pamukkale’deki Hierapolis antik tiyatrosu akustik özellikleri en iyi anlatan yerlere birer örnektir.

The post 6.Sınıf Fen Bilimleri 5.Ünite: Ses ve Özellikleri             first appeared on Evdeki Hocam.

6.Sınıf Fen Bilimleri 5.Ünite: Ses ve Özellikleri             yazısı ilk önce Evdeki Hocam üzerinde ortaya çıktı.

————————————————————————————–

6.SINIF TÜM DERSLERİN PAYLAŞILDIĞI WHATSAPP 2. GRUBU İÇİN TIKLAYINIZ

————————————————————————————–

KİTAP ÇEKİLİŞLERİNİN YAPILACAĞI GRUBUMUZA KATILMAK İÇİN TIKLAYINIZ

BOŞALTIM SİSTEMİ

Yediğimiz besinler, vücudumuzdaki yapılar tarafından kullanılmak üzere küçük parçalar hâline getirilir. Sindirilmiş olan bu besinler kan yoluyla taşınır. Bu besinler çeşitli durumlarda enerji verici, yapıcı onarıcı ve düzenleyici olarak kullanılır. Tükettiğimiz besinlerin vücudumuz tarafından kullanılmayan ve biriktiği taktirde vücuda zarar verecek olan kısmına atık madde denir.

Atık  maddelerin vücuttan uzaklaştırılmasına boşaltım, boşaltım organlarının oluşturduğu sisteme de boşaltım sistemi denir.evdekihocam.com

Besinlerin parçalanması sonucu açığa çıkan atık maddeler karbondioksit, su, amonyak, safra, besinlerle fazla miktarda alınan mineral ile B ve C vitaminleridir.

Vücudumuz atık maddeleri terleme, solunum, idrar ve dışkı yolu ile uzaklaştırır.

Böbrekler:  Boşaltımın başladığı organdır. Kan, ilk  önce böbreklere gelir ve burada süzülür. Böbrek, kanda bulunan fazla suyu, tuzu, mineralleri ve bazı vitaminleri süzerek idrar oluşmasını sağlar. İnsan vücudunda, biri sağda biri solda olmak üzere, iki böbrek bulunur. Böbrekler bel hızasında yer alır.                                  

İdrar borusu (Üreter): İnce, uzun, kaslı borucuklar şeklindedir. Böbreklerde süzülen idrarı idrar kesesine taşır.evdekihocam.com

İdrar kesesi (Mesane): Esnek bir yapıya sahiptir. İdrarı toplar. İdrar miktarı arttıkça belirli oranda esneyebilir.

İdrar kanalı (Üretra): İdrarın dışarı atıldığı kanaldır.evdekihocam.com

İdrar kesesi, yetişkin ve sağlıklı bir insanda 400-800 mililitre idrar tutabilir. Ancak kişi, idrar

250-300 mililitreye ulaştığında idrarı boşaltma ihtiyacı hisseder.

Vücudumuzda boşaltım yapan başka organlarımız da vardır. Bu organlar deri, akciğerler ve kalın bağırsaktır.evdekihocam.com

Deri:  Vücudumuzdaki suyun ve tuzun fazlasını terleme yoluyla dışarı atar.

Akciğerler:  Vücuttaki yapılarda besinlerin oksijenle parçalanması sonucu açığa çıkan karbondioksit ve su buharını, soluk verme yoluyla dışarı atar.

Kalın Bağırsak:  Yediğimiz besinlerin, içtiğimiz suyun ve safranın atıklarını dışkı yoluyla dışarı atar.

The post 6.Sınıf Fen Bilimleri 2.Ünite Boşaltım Sistemi first appeared on Evdeki Hocam.

6.Sınıf Fen Bilimleri 2.Ünite Boşaltım Sistemi yazısı ilk önce Evdeki Hocam üzerinde ortaya çıktı.

————————————————————————————–

6.SINIF TÜM DERSLERİN PAYLAŞILDIĞI WHATSAPP 2. GRUBU İÇİN TIKLAYINIZ

————————————————————————————–

KİTAP ÇEKİLİŞLERİNİN YAPILACAĞI GRUBUMUZA KATILMAK İÇİN TIKLAYINIZ

BİLEŞKE KUVVET

Kuvvetin nasıl bir şey olduğunu zihinde canlandırmak biraz zordur. Ancak varlığını hissedebileceğimiz pek çok örnek sayabiliriz.

Salıncak sallamak, topa vurmak, odamızın kapısını açıp kapatmak gibi birçok eylemi kuvvete örnek gösterebiliriz.

Kuvvet itme ve çekme olarak tanımlanır. Dinamometre ile ölçülür. Birimi newtondur N ile gösterilir. Kuvvet, cisimleri hareket ettirebilir veya cisimlerin hareket yönünü değiştirebiliriz. Hatta cisimlerin hareketlerini hızlandırıp yavaşlatabilir ve onları durdurabiliriz de.

Duran  Bir cismi hareket ettirebilen, hareket eden cismi durdurabilen, cisimlerin yönünü ve hızını değiştirebilen, cismin şeklinde değişiklik yapabilen etkiye kuvvet denir. Kuvvet kısaca ‘’F’’ harfi ile gösterilir. Birimi Newton (Nivtın)’dır ve ‘’N’’ ile gösterilir.

Kuvvetin etkilerini kavrayabilmek için kuvvetin özelliklerini bilmek gerekir. Her kuvvetin; yönü, doğrultusu ve büyüklüğü (şiddeti) vardır.

KUVVETİN YÖNÜ VE DOĞRULTUSU:  Cisimlere uyguladığımız kuvvetlerin yönleri ve doğrultuları vardır. Bir doğrultuda iki yön vardır. Örneğin doğu-batı doğrultusunda olan bir cismin yönü doğu veya batı olabilir. Yönleri ve doğrultuları tespit ederken harita yönlerini kullanırız.

KUVVETİN BÜYÜKLÜĞÜ (ŞİDDETİ): Kuvvetin büyüklüğü ölçülebilir. Daha önce kuvvet ölçen aracın dinamometre olduğunu öğrenmiştik. Ünlü bilim insanı Isaac Newton’ın (Ayzek Nivtın) soyadını simgeleyen ‘’N’’ kuvvet birimini simgeler. Kuvvetin yönünü, büyüklüğünü ve doğrultusunu belirtmek için doğrular kullanılır. Doğruları göstermek için ok çizilir. Okun yönü, kuvvetin yönünü gösterir. Kuvvetin büyüklüğünü ise okun uzunluğu belirler.

Örnek: Yukarıdaki kuvvetlerin yönü, doğrultusunu ve büyüklüğünü bulunuz?

    I.Kuvvetlerin yönü: Doğu                               II.Kuvvetlerin yönü: Batı 

    Doğrultusu: Doğu –Batı                             Doğrultusu: Doğu –Batı

    Büyüklüğü:   2N                                         Büyüklüğü:   6N

BİLEŞKE KUVVET

Cisimlere aynı anda birden fazla kuvvet etki edebilir. Masanın yerini değiştirmek isteyen iki kişi masaya kuvvet uygular. Bazen bir kişi de tek başına kuvvet uygulayabilir ve masanın yeri değişir. Bir kişinin masaya uyguladığı kuvvet, iki kişinin masaya uyguladığı kuvvet toplamına eşittir.

Bir cisim üzerine etki eden iki veya daha fazla kuvvetin yaptığı etkiyi tek başına yapabilen etkiye bileşke kuvvet (net kuvvet) denir. Bileşke kuvvet “R” veya “Fnet” olarak gösterilir. Birimi Newton (N)’dur.

1- Aynı Doğrultulu ve Aynı Yönlü Kuvvetlerin Bileşke Kuvveti

Bir cisme etki eden kuvvetler aynı yönlü ve aynı doğrultulu ise kuvvetler toplanarak bileşke kuvvet bulunur. Cisme etki eden kuvvetler aynı yönde ve aynı doğrultuda olduğu için kuvvetleri toplayarak Bileşke kuvvet bulduk.

Örnek: Şekildeki cisme, kuvvetler etki etmektedir. Bu cisimlerin hareketin yönünü, gösteriniz. Oluşan net kuvvetin büyüklüğünü hesaplayınız.

2- Aynı Doğrultulu ve Zıt Yönlü Kuvvetlerin Bileşke Kuvveti

Bir cisme etki eden kuvvetler aynı doğrultulu ve zıt yönlü ise büyük kuvvetten küçük kuvvet çıkarılarak bileşke kuvvet bulunur. Bileşke kuvvetin yönü, büyük olan kuvvetin yönündedir.

DENGELENMİŞ KUVVETLER  

Halat çekme oyununu da takımların birbirini yenemediğini düşünürsek bileşke kuvvetin sıfır olduğunu söyleyebiliriz. Halat bu durumda dengelenmiş kuvvetlerin etkisi altındadır. 

Bir cisim eşit büyüklükte ve zıt yönlü kuvvetlerin etkisi altında ise bileşke kuvvet sıfırdır. Cisim

dengelenmiş kuvvetlerin etkisi altındadır.

Cisim başlangıçta duruyorsa, cisim durmaya devam eder.  

Cisim sabit süratle hareket ediyorsa cisim dengededir.

Cisim başlangıçta sabit süratle hareket ediyorsa cisim sabit süratle hareket etmeye devam eder.

Cisim hareket etmiyorsa veya sabit süratle hareket ediyorsa cisim dengededir.

Örneğin ağaç dalında duran elma, kitaplıkta duran kitap, sabit süratle ilerleyen otobüs dengelenmiş kuvvetlerin etkisindedir.

DENGELENMEMİŞ KUVVET

Futbolcu duran topa vurunca top harekete geçer. Bu durumda top dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir.

Bilek güreşi yapan iki kişiden büyük kuvvet uygulayan kişi diğer kişiyi yener. Bu durumda kişilerin bilekleri dengelenmemiş kuvvetlerin etkisindedir.

Bir cisim üzerine etki eden bileşke kuvvet sıfır değilse cisim dengelenmemiş kuvvetlerin etkisi altındadır.

Bir cisme etki eden iki veya daha fazla kuvvet varsa bu kuvvetlerin bileşkesine eşit büyüklükte ve zıt yönde uygulanan diğer kuvvet dengeleyici kuvvettir.

1.Cisim başlangıçta duruyorsa cisim harekete geçer.

                                                          R= F₂-F₁= 6-4= 2 N  

2.Cisim başlangıçta hareketliyse bileşke kuvvetin yönü hareket yönünde olduğu için cisim hızlanır.                           

R= F₂-F₁= 6-4= 2 N   3.Cisim başlangıçta hareketliyse bileşke kuvvetin yönü hareket yönünün zıt yönünde olduğu için cisim önce yavaşlar, sonra durur ve bileşke kuvvet yönünde hareket eder.

                                                               R= F₂-F₁= 6-4= 2 N  

Dengelenmemiş kuvvetlerin etkisinde kalan cisimlerin dengede kalabilmesi için cisme uygulanan kuvvetlerin bileşkesine eşit büyüklükte ve zıt yönde dengeleyici kuvvetin uygulanması gerekir. 

Örnek: Aşağıdaki A, B  cisimlerine etki eden bileşke kuvvetin doğrultusunu, büyüklüğünü ve yönünü bulunuz.

A. Cisimi   =  (F₃-F₂) – F₁                         B. Cisimi = F₂ – F₁

A. Cisimi   =  (5+2) – 3= 4 N                    B. Cisimi = 10 – 6= 4 N

 A. Cisimine uygulanan bileşke kuvvet   = 4 N     B. Cisimine uygulanan bileşke kuvvet   = 4 N  

2. SABİT SÜRATLİ HAREKET

 Bir cismin hareketli olup olmadığını anlayabilmek için sabit bir noktanın belirlenmesine ihtiyaç vardır. Hareket halindeki her cismin bir sürati vardır. Ağaçtan düşen yaprağın, yuvarlanan bilyenin, yolda ilerleyen bisikletin sürati vardır.

Sürat, Birim zamanda alınan yoldur. Bir cismin süratini bulabilmek için cismin aldığı yolu ve bu yolu alması için geçen süreyi bilmemiz gerekir. Sürat birimi uzunluk biriminin zaman birimine bölünmesiyle bulunur.

Sürat birimi = Yol birimi (m,km) / Zaman birimi(sn,sa)          Sürat birimi = m/sn ve km/sa

Bütün motorlu araçların sürat göstergeleri vardır. Sürat göstergeleri, sürücülerin süratini kontrol edebilmesi için hareket eden araçlara takılır. Bir kaplumbağa ile kediyi karşılaştırdığımızda hangisinin daha süratli olduğunu hepimiz biliriz. Ancak bilimsel ölçüm yapmadan cevap vermek doğru olmaz.

Sürat Hesaplama:

Sürati hesaplayabilmek için bir cismin hareketi boyunca aldığı yolu ve cismin bu yolu alması için geçen zamanı bilmemiz gerekir. Bu bilgileri kullanarak bir cismin süratini hesaplamak için, cismin aldığı yolu geçen zamana oranlarız.

Bir hareketlinin süratinden bahsederken sayının yanındaki birimler de önemlidir. Ölçülen her büyüklüğün mutlaka bir birim ile belirtilir. Bir koşucunun süratini, metre/saniye birimiyle söyleyebilirsiniz. Günlük hayatta çok hızlı hareket edebilen varlıklar için kilometre/saat birimi kullanılmaktadır.

Sürat = Alınan Yol / Geçen Zaman               Yol = Sürat x Zaman           Zaman = Yol / Sürat

Günlük yaşamda kullanılan araçların (otomobiller, uçaklar vb.) süratleri gösterilirken km/sa birimi kullanılır.-Aynı mesafeyi daha kısa sürede alan hareketlinin sürati daha fazladır. Eşit sürede daha fazla yol alan hareketlinin sürati daha fazladır.

Günümüzde bilinen en büyük sürat ışığın süratidir. Güneş ve Dünya arasındaki mesafe kadar bir yolu ışık yaklaşık sekiz dakikada alır. Işığın boşluktaki sürati 300 000 km/s dir.

SABİT SÜRATLİ HAREKET: Bir aracın sürat göstergesi, belirli bir zaman aralığında aynı değeri gösteriyorsa bu zaman aralığında aracın süratinin zamanla değişmediği anlaşılır. Bu şekilde hareket eden araç için “sabit süratle hareket ediyor” denir .  Sabit süratle hareket eden araç eşit zaman aralıklarında eşit yollar alır.

Şekildeki araba 80 km/sa’lik sabit süratle her 1 saatte 80 km yol almıştır. Yani araba eşit zaman aralıklarında eşit yollar almıştır.

Yukarıda bazı hareketli varlıklara ait sürat değerleri yaklaşık olarak verilmiştir. Verilen sürat değerlerini inceleyip karşılaştırabilirsiniz.

YOL, ZAMAN VE SÜRAT ARASINDA İLİŞKİ

Sabit süratle hareket eden cismin hareketini, grafik çizerek anlatabiliriz. Sürat cetvelinde bir bisikletlinin

1 saatte 50 km yol aldığını görebiliriz. O halde bisikletlinin yol-zaman tablosu aşağıdaki gibidir.

Sürati = Alınan Yol / Geçen Zaman      50 / 1 = 50 m/s      100/2 = 50 m/s                                                                                                     

          Bisikletlinin yol-zaman ile sürat – zaman grafiği verilmiştir.

The post 6.Sınıf Fen Bilimleri 3.Ünite: Kuvvet ve Hareket first appeared on Evdeki Hocam.

6.Sınıf Fen Bilimleri 3.Ünite: Kuvvet ve Hareket yazısı ilk önce Evdeki Hocam üzerinde ortaya çıktı.

————————————————————————————–

6.SINIF TÜM DERSLERİN PAYLAŞILDIĞI WHATSAPP 2. GRUBU İÇİN TIKLAYINIZ

————————————————————————————–

KİTAP ÇEKİLİŞLERİNİN YAPILACAĞI GRUBUMUZA KATILMAK İÇİN TIKLAYINIZ

1.DESTEK VE HAREKET SİSTEMİ

Vücudumuz her yönden harika bir işleyişe sahiptir. Vücudu oluşturan yapıların her biri bir düzen içinde çalışırken aynı zamanda diğer yapılarla da uyum içinde çalışır.

Destek ve hareket sistemimiz  vücudumuzun uyum içinde çalışmasını sağlar. Kemikler  eklemlerle birleşerek iskeleti meydana getirir.

DESTEK VE HAREKET SİSTEMİN GÖREVLERİ

-Vücudun dik durmasını sağlar.

-Vücuda şekil verir,destek sağlar.

– Kan hücrelerini üretir.                

-Beyin,Omurilik ve Kalp gibi iç organlarımızı korur.                         

-Kaslar ve kemiklerle beraber hareketimizi sağlar.

-Kemik; Kalsiyum, magnezyum ve fosfor gibi minerali depolar.

İnsan iskeleti kemik, kıkırdak ve eklemlerden oluşmaktadır. Kemiklerimiz kıkırdak

dokunun sertleşmesi ile oluşur. Yeni doğan bebeklerin kafatasının üst kısmı bıngıldak adı verilen yumuşak bir kıkırdak dokudan oluşur. Yeni doğmuş bir bebeğin iskeletinde 300’ün üzerinde kemik bulunur. Daha sonra bazı kemiklerin birleşmesiyle kemik sayısı 206’ya iner. İnsan iskeleti baş, gövde ve üyeler iskeleti olmak üzere üç kısımdan oluşur.

KEMİKLER  YAPISI VE ÇEŞİTLERİ: Kemiklerin gelişmesi, gençlik yıllarının sonuna kadar sürer; yaşamımız boyunca da kemiklerimizde birçok değişim gerçekleşir. Kemikler, kan ve mineral kaynaklarına ev sahipliği yapar ve yaşamsal öneme sahip çok çeşitli işlevleri yerine getirir. Bedenimizdeki kemikler; oksijen alır, besin maddelerini tüketir ve kemiklerin yapısındaki kalsiyum miktarı değişebilir. Kemikler, sürekli olarak kendi kendilerini yeniler ve bedenin gereksinim duyduğu çeşitli maddeleri üretir.

Yeterli kalsiyum almamak; kemiklerin yumuşamasına, zarar görmesine, kırılgan olmasına ve kemik erimesine neden olur. Kalsiyum almak, kemikleri güçlendirir. Kemiklerimizin sağlıklı gelişmesi ve sağlıklı kalması için yeterli miktarlarda kalsiyum ve D vitamini almalı ve düzenli olarak egzersiz yapmalıyız.

UZUN KEMİKLER: Boyu eninden uzun olan kemiklerdir.

Örnek: Kol ve bacak kemikleri, parmak kemikleri İnsan vücudundaki en güçlü ve uzun kemik uyluk kemiğidir. En küçük kemik (3 mm) ise kulakta bulunan üzengi kemiğidir.

KISA KEMİKLER: Eni boyuna yakın kemiklerdir.

Örnek: Omur, ayak ve el bilek kemikleri

YASSI KEMİKLER: Yassılaşmış kemiklerdir.

Örnek: Kafatası, kürek, kaburga ve leğen kemikleri, göğüs kemiği

Tıpta hastalıkların tanı ve tedavisinde çeşitli yöntemlerden yararlanılır. Bunlardan biri de kemiklerimizi ve bazı organlarımızı görüntülemek için kullanılan röntgen adı verilen yöntemdir. Röntgen sayesinde kemiklerde oluşan kırıkların yerleri ve şekilleri rahatlıkla saptanabilir.

EKLEMİN YAPISI VE ÇEŞİTLERİ

Dizlerimizi bükerek merdivenleri çıkmak, kalem tutarak yazı yazmak gibi hareketleri yapabilmek için kullandığımız kemiklerin birbirine bağlı olması gerekir. İki kemiğin birbirine bağlandığı yere eklem denir.

VÜCUDUMUZDAKİ EKLEMLER

 Oynar Eklemler            Yarı oynar Eklemler                  Oynamaz Eklemler

–Kol                            -Omurlar                                                -Kafatası

 -Bacak                       -Alt Çene                                               -Yüz

 -El                              -Göğüs                                                  -Kuyruk sokumu

– Ayak

-Uyluk ile Kalça kemiği arası eklem

Oynar Eklem:  Hareket yeteneği çok fazladır. Kemiklerin uç kısımlarında bulunan kıkırdak, aşınmaları önler. Örnek: Kol ve bacak eklemleri, el ve ayak eklemleri,uyluk kemiği ile kalça kemiği arasındaki eklem

Yarı Oynar Eklem: Hareket yeteneği azdır. Omurlar arasında, kıkırdakta diskler bulunur.

Örnek: Omurlar arasındaki eklemler

Oynamaz Eklem: Kemikler birbiriyle kaynaşmış olduğu için hareket yeteneklerini kaybetmişlerdir.

Örnek: Kafatası, yüz eklemleri

KIKIRDAK: İnsanlarda boy uzaması sınırlıdır. Ergenlik döneminin sonunda boy uzaması durur. Bunun nedeni, kemiklerin büyümesini sağlayan büyüme bölgelerindeki kıkırdak tabakanın kemikleşmesidir.

Kemik gibi sert bir yapıya sahip değildir, esnektir. Kıkırdak, Kemiklerimizin   boyca uzamasını sağlar.    Ayrıca hareketi kolaylaştırarak kemiklerin sürtünmeden kaynaklı aşınmasını önler. İskeletin esnek olmasını sağlayarak kemiklerin kolayca kırılmasını önler.

Uzun kemiklerin ve kaburgaların uç kısımlarında, burun ucu ve kulak kepçesinde, omurların arasında bulunur. Kollarımızı ve bacaklarımızı acı çekmeden hareket ettirebiliriz. Çünkü oynar eklemlerdeki kıkırdaklar arasında bulunan eklem sıvısı, sürtünmeyi en aza indirir. Böylece eklem yüzeyindeki aşınma ve tahribat önlenmiş olur.

Kaburga uçlarında bulunan kıkırdak, soluk alıp verme sırasında göğüs kafesine esneklik kazandırır. Ayrıca kıkırdak yapıdaki burun ucu ve kulak kepçesinin esnek olması, bu organları darbelere karşı korur.

KASLAR YAPISI VE ÇEŞİTLERİ: İskeletimizin hareket etmesini sağlayan yapılara kas denir. Kaslar vücudumuza destek sağlar ve şekil verir. İskeletimiz kaslarla kaplıdır. Kaslar kasılıp gevşeyerek hareket etmemize yardımcı olur. İç organlarımızın çalışmasını sağlar.

VÜCUDUMUZDAKİ KASLAR

 Çizgili Kas                          Düz Kas                                         Kalp Kası

–Kol                                     -Mide                                               -Kalp 

 -Bacak                                -İnce bağırsak                                                

 -Göz kapağı                                                                                       

Çizgili Kas: Kol, bacak, göz kapağında çizgili kas bulunur.

• İskeletin hareketini sağlar.

• İstemli çalışır.

• Hızlı ve ritmik kasılır.

• Çabuk yorulur.

Düz Kas: Mide, ince bağırsak kasları düz kaslardır.

• Kalp dışındaki iç organların

yapısında bulunur.

• İstemsiz çalışır.

• Yavaş ve ritmik kasılır.

• Yorulmaz.

Kalp Kası: Kalpte bulunur.

• Sadece kalpte bulunur.

• İsteğimiz dışında çalışır.

• Yorulmaz.

• Hızlı ve ritmik çalışır.

• Yapısı çizgili kasa benzer, çalışma şekli düz kasa benzer.

Gülmek için 17 kas, kaş çatmak için 43 kas çalışır Vücudumuzdaki en hareketli kaslar, göz kaslarımızdır. Vücudumuzdaki en küçük kas kulağımızda, en büyük kas ise kalçamızda bulunur. En güçlü kas ise çene kasımızdır.

2. SİNDİRİM SİSTEMİ

 Sindirim: Yediğimiz besinlerden enerji ihtiyacımızı karşılarız. Aldığımız bu besinler mevcut hâlleriyle vücut içindeki yapılardan geçemez ve dolayısıyla vücut tarafından kullanılamaz. Vücudun kullanabilmesi için yediğimiz besinlerin kana karışabilecek kadar küçük parçalara ayrılması olayına sindirim denir.

Sindirim Sistemi Yapı ve Organları:

Ağız: Besinlerin sindirimi ağızda dişler, dil ve tükürük salgısı yardımıyla başlar.

Yutak: Besinlerin ağızdan yemek borusuna iletilmesini sağlar. Yutakta sindirim gerçekleşmez.Yutkunma sırasında yutak, soluk borusunu kapatarak besinlerin buraya kaçmasını engeller.

Yemek Borusu: Yapısında bulunan kasların kasılıp gevşemesiyle yutaktan gelen besinler mideye iletilir.Yaklaşık 25 cm uzunluktadır. Yemek borusunda sindirim gerçekleşmez.

Mide: Yapısında bulunan kasların yaptığı çalkalama hareketi ile besinler bulamaç haline gelir. Mide özsuyu, asidiktir ve enzim bakımından zengindir. Bu sayede bazı besinlerin sindiriminde görev alır. Ayrıca besinlerle birlikte alınan bakterilerin üremesini engeller.

İnce Bağırsak: Sindirim sisteminin en uzun organıdır. Yetişkin bir insanda boyu yaklaşık 6-7 m’dir. Sindirime yardımcı olan karaciğer ve pankreasın salgıları buraya gelir. Yağların sindirimi burada başlar. Karbonhidrat, yağ ve proteinlerin sindirimi burada tamamlanır. Besinler kana geçebilecek kadar küçük parçalara ayrılmıştır. İnce bağırsağın yapısında bulunan kıvrımlar sindirimi tamamlanan besinlerin emilerek kana geçmesini sağlar.

Kalın Bağırsak: Kalın Bağırsak: Uzunluğu yaklaşık 1,5 m’dir. Parçalanan besinlerin içerisinde kalan su, vitamin ve mineraller kalın bağırsakta geri emilerek kana geçer. Besin atıkları ise kalın bağırsağın son kısmı olan anüsten dışarı atılır.

Fiziksel (mekanik) Sindirim: Enzim kullanılmadan besinlerin yüzeyini genişletmek için yapılan sindirimdir.

 • Ağızdaki dişler çiğneme yoluyla besinleri küçük parçalara ayırır.

• Midede mide kaslarının kasılıp gevşemesiyle besinler daha küçük parçalara ayrılır.

• İnce bağırsaklarda yağların fiziksel sindirimi gerçekleşir.

Kimyasal Sindirim: Besinlerin enzim ve su yardımıyla küçük parçalara ayrılmasıdır.

• Besinler bu sindirim sayesinde yapı taşlarına ayrılır.

• Ağızda tükürük içindeki enzimler yardımıyla karbonhidratların kimyasal sindirimi gerçekleşir.

• Midede bulunan mide özsuyu içindeki enzimler yardımıyla proteinlerin kimyasal sindirimi gerçekleşir.

• İnce bağırsakta pankreastan gelen pankreas özsuyu yardımıyla karbonhidrat, yağ ve proteinlerin kimyasal sindirimi tamamlanır.

Sindirime Yardımcı Organlar Sindirim sisteminin ağız, yutak, yemek borusu, mide, ince bağırsak, kalın bağırsak anüs gibi temel yapı ve organlarının dışında sindirim organı olmayan ama sindirime yardımcı olan organlar da vardır. Bunlar Karaciğer ve Pankreastır.

Karaciğer: Safra denilen bir sıvı salgılayarak ince bağırsağa gönderir. Bu sıvı, yağların fiziksel sindirimini tamamlar. Karaciğer, belli oranda kendini yenileme yeteneği olan bir organdır.

Pankreas: Pankreas özsuyu denilen bir sıvı salgılayarak ince bağırsağa gönderir. Karbonhidrat, yağ ve proteinlerin kimyasal sindirimine yardımcı olur.

Sindirim Sistemi Organları:   Besin –> 1.Ağız –> 2.Yutak –> 3.Yemek Borusu –> 4.Mide –> 7.İnce Bağırsak –> 6.Kalın Bağırsak –> 8.Anüs  5.Pankreas

3. DOLAŞIM SİSTEMİ

Tüm canlılar, kendilerini oluşturan daha küçük yapı birimlerinden oluşmuştur. Bu yapı birimlerini mikroskop yardımıyla görebiliriz. Bu yapı birimlerinde canlıların ortak özelliği olarak bildiğimiz solunum, enerji üretimi, boşaltım gibi yaşamsal olayların gerçekleştirirler. Benzer şekilde, bu yapı birimlerinde yaşamsal faaliyetler sonucu atık maddeler oluşur ve bunların dışarı atılması gerekir.

Canlıları oluşturan küçük yapı birimlerine gerekli olan maddeleri (besin ve oksijen) getiren ve bu yapı birimlerinde oluşan karbondioksit ve amonyak gibi atık maddeleri boşaltım organlarına taşıyan sisteme dolaşım sistemi adı verilir. Dolaşım sisteminin kan, kalp ve damarlardan oluşur.  

Dolaşım Sisteminin Görevleri:

1. Vücuttaki tüm yapı birimlerine oksijen ve besin götürmek.

2. Vücuttaki yapı birimlerinde oluşan karbondioksit ve atık maddeleri boşaltım organlarına taşımak.

3. Vücudun mikroplara karşı savunulmasında görev almak.

4. İç salgı bezlerinin ürettiği hormonları ilgili organlara taşımak.

KALP: Kalp göğüs boşluğunda, iki akciğer arasında bulunur. Kalbin büyüklüğü yumruk kadardır. Kalp, kalp kasından oluşur. Kalbin görevi vücuda kan pompalamaktır. Kalp dört odacıktan oluşur. Üst kısımdaki odacıklar küçük, alt kısımdaki odacıklar büyük yapıdadır.

Kan, kalpten pompalanarak damarlarla tüm vücuda dağılır ve tekrar damarlarla kalbe geri döner. Kalpten pompalanarak vücuda dağılan kan, vücuttaki yapı birimlerine sindirilmiş besin, oksijen ve vücut için gerekli diğer maddeleri taşır. Bu yapı birimlerinde yaşamsal olaylar sonucu oluşan karbondioksit ve atık maddeleri alarak boşaltım organlarına taşır.

Vücudunuzda üç çeşit damar vardır: Toplardamar, atardamar ve kılcal damar.

ATAR DAMAR: Alt odacıklardan kanı kalpten vücuda dağıtan damarlar ise atardamarlardır. Kanı, kalpten vücudumuza taşıyan damarlarımızdır. Akciğer atardamarı hariç temiz kan taşırlar. Kan basıncının en yüksek olduğu damarlardır.

KILCAL DAMAR: Atardamarlar ve toplardamarlar arasında yer alır. Kan ve dokular arasında madde alışverişini sağlar.

TOPLAR  DAMAR: Üst odacıklarda kanı kalbe getiren damarlar toplardamarlardır. Kanı kalbe getiren damarlardır. Akciğer toplardamarı hariç kirli kan taşırlar.

Nabız : Kalbin her kasılışında atardamarlara yaptığı vuruş etkisine nabız denir. Nabız, damarların üzerine hafifçe basılarak sayılır. Yetişkin bir insanda nabız sayısıdakikada ortalama 70-80 atımdır. Nabız, bilekte ve boyunda daha kolay hissedilir.

Tansiyon: Kanın, damarların iç duvarlarına yaptığı basınca tansiyon denir. Alt odacıklar kasıldığında ve kan kalp dışına itildiğinde oluşan basıncın ölçüsüne büyük tansiyon denir. Alt odacıklar tekrar kasılmadan hemen önce kanla dolduğunda damarlarda oluşan basıncın ölçüsüne küçük tansiyon denir. Kan basıncı,atardamarlarda ölçülür.

Koşup oynadığımızda kalp atışlarımız hızlanır. Kalp, daha hızlı çalışarak vücuda daha fazla besin ve oksijen gönderir. Stetoskop, kanın basıncını ölçmek için yardımcı bir alettir. Stetoskop, vücut içindeki nabız kalp atışı, akciğer, bağırsak ve mide gibi sesleri dinlemek için kullanılan tıbbi bir alettir.

BÜYÜK DOLAŞIM:

Kanın kalp ile vücut dokuları arasındaki dolaşımıdır. Kan bu dolaşımda uzun bir turu tamamlar.

Büyük kan dolaşımının amacı, tüm vücuda besin ve oksijen gibi yararlı maddeleri ulaştırmak, yaşamsal faaliyetler sonucu vücutta oluşan zararlı ve atık maddeleri toplamaktır.

KÜÇÜK DOLAŞIM:

Kanın kalp ile akciğerler arasındaki dolaşımıdır. Küçük kan dolaşımının amacı, büyük kan dolaşımı ile bir turu tamamlayarak kalbe geri dönen kanın akciğerlerde temizlenmesini sağlamaktır.

Kan; besin, oksijen ve vücut için gerekli olan diğer maddeleri vücudumuzdaki tüm yapılara taşıyan, damar içinde dolaşan sıvıdır. Aynı zamanda vücudumuzdaki yapılarda oluşan atık maddeleri toplayıp vücut dışına atılmak üzere boşaltım organlarına iletir.

Kan iki kısımdan oluşur. Bunlar kan hücreleri ve kan plazmasıdır. Alyuvar, akyuvar ve kan pulcukları olmak üzere üç çeşit kan hücresi vardır.

Kan plazması: %90 Su, %10 yağ, protein, vitamin, mineral, hormon, karbonhidrat ve atık maddelerden oluşur.

ALYUVARLAR: Oksijen ve karbondioksit gazlarının taşınmasında görevlidir. Alyuvarlar, kırmızı kan hücreleridir. Kanımızda sayıca en fazla olan kan hücresidir.

AKYUVARLAR: Akyuvar: Vücudumuza giren mikroplara karşı savunma görevi yapar. Akyuvarlar, Beyaz kan hücreleridir.

KAN PUKCUKLARI: Yaralanmalarda kanın durması için kanın pıhtılaşmasını sağlar. Yetişkinlerde yaklaşık 4 – 5 litre kan bulunur.      

KAN GRUPLARI: “A, B, AB ve 0” olmak üzere dört çeşit kan grubu bulunur. Kan grubu çeşidini alyuvarlarda yer alan protein özellikteki yapılar belirler. Alyuvarlarında Rh faktörü (proteini) bulunan kana Rh (+), bulunmayan kana Rh(-) denilir. Kan alışverişi için alyuvarlarda bulunan Rh faktörüne de dikkat edilir. Kan alışverişleri aynı gruplar arasında gerçekleşir. Kan alışverişi yapacak kişilerin Rh faktörlerinin de aynı olması gerekir. Kan alışverişinde, B Rh (+) kana ihtiyacı olan birisine, kanı B Rh (+) olan biri vermelidir.

Kan, vücutta belli bir miktarda olduğunda görevlerini yerine getirebilmektedir. Bu nedenle kan miktarındaki azalma hayati tehlike oluşturur. Kazalar ve ağır ameliyatlarda kan kaybını gidermek için kan alış verişi yapılması gerekebilir. Çok acil durumlarda uygun kanı hemen bulmak çok önemlidir. Bu nedenle kan bankaları kurulmuştur. Bu kan bankalarına yalnızca sağlıklı insanlar bağış yapabilir.

Kan bağışı: Ülkemizde her gün birçok hasta, tedavisinde kullanılmak üzere kan bağışı bekliyor. Kan veren kişinin kan hücreleri yenilendiği için kişi daha sağlıklı olur. Üstelik tanımadığı bir kişinin hayatını kurtarmak bağışçıyı mutlu eder.

Kan bağışı aynı zamanda toplumsal dayanışmayı da sağlar. Bu açıdan kan bağışı hem birey hem de toplum açısından çok önemlidir. Türk Kızılayı” ülkemizde kurulan bir kan bankasıdır. Kan bağışlarını kabul eden ve ihtiyaç sahiplerine bu kanları veren bir kuruluştur.Kan bağışı aynı zamanda toplumsal dayanışmayı da sağlar. Bu açıdan kan bağışı hem birey hem de toplum açısından çok önemlidir. Kızılay Haftası 29 Ekim – 4 Kasım tarihleri arasında kutlanmaktadır.

Birine kan verilirken şu noktalara dikkat edilmelidir:

1) Kan, ihtiyaç sahibine dış ortamda herhangi bir kirlenmeye uğramadan verilmelidir.

2) Kan veren kişilerin herhangi bir bulaşıcı hastalığı olmamalıdır.

Yaşı 18-65 yaş arasında olmalıdır. Ağırlığı 50 kg üzerinde olmalıdır. Önemli sağlık sorunu olmamalıdır. Kan değerleri standartlar dahilinde olan kan verebilir.

                                        4.SOLUNUM SİSTEMİ

Yediğimiz besinlerin vücudumuzda parçalanması sonucu enerji elde ederiz. Bu enerjiyi tüm yaşamsal olaylarda kullanırız. Ancak besinlerin tamamı vücut tarafından kullanılamaz. Tükettiğimiz besinlerden atık gazlar oluşur ve bu gazlar vücuttan uzaklaştırılır.

Soluk alıp vermede burun, yutak, gırtlak, soluk borusu ve akciğerler görevlidir. Ayrıca akciğerin altında bulunan diyafram ile kaburga kasları da soluk alıp vermede etkilidir. Soluk alıp verme sırasında görevli olan bu yapı ve organların hepsi solunum sistemimizi oluşturur. Soluk alıp verme sırasında görevli olan bu yapı ve organların hepsi solunum sistemimizi oluşturur.

Soluk alıp vermede havanın vücudumuzda izlediği yol: Burun –> Yutak –> Gırtlak –> Soluk  Borusu–> Bronş–>Akciğerler–>Bronşçuk–>Alveol

Burun: Hava giriş ve çıkışı gerçekleşir. Yapısında kıllar, kılcal kan damarları ve mukus

salgısı üreten tabaka bulunur. Burundaki kıllar ve mukus, havayla gelen toz parçalarını tutar. Mukus havayı nemlendirir. Kılcal kan damarları ise havayı ısıtır.

Yutak: Ağız ve burun boşluğuyla yemek ve soluk borusunun birleştiği yerdir. Burun yoluyla alınan

hava yutağa geçer. Yutak, burundan alınan havayı soluk borusuna, ağızdan alınan besinleri yemek borusuna iletir.

Gırtlak: Yutak ile soluk borusu arasında yer alır. Yutaktan gelen havayı soluk borusuna iletir. Burada sesin oluşmasını sağlayan ses telleri bulunur.

Soluk borusu: Gırtlaktan gelen havanın akciğerlere ulaşmasını sağlar. Üst üste dizilmiş kıkırdak halkalardan oluşur. İç kısmını kaplayan bir zar vardır. Bu zar kaygan ve yapışkan bir sıvı üreterek toz ve mikropları tutar. Tutulan toz, mikrop ve yabancı maddeler balgam olarak vücuttan dışarı atılır.

Akciğerler:  Nefes alıp-verme yoluyla temiz havanın vücut içine alınmasını ve kirli havanın vücut dışına atılmasını sağlayan organlardır. Akciğerler, göğüs kafesi içinde yer alan pembe renkli, süngerimsi görünüşte organlardır. Akciğerler, sağ ve sol olmak üzere iki bölümden oluşur. Sol taraftaki akciğer, hemen altında kalp bulunduğu için daha küçüktür. Soluk borusu akciğerlere girmeden iki kola ayrılır. Bu kollara bronş denir. Bronşlar akciğere girdikten sonra çok sayıda kollara ayrılır. Bu kolların her birine bronşçuk adı verilir. Bronşçukların ucunda alveol adı verilen hava keseleri bulunur. Alveolun etrafı çok sayıda kılcal kan damarıyla çevrilidir. Dışarıdan alınan hava alveollere dolar, alveollerden de etrafındaki kılcal kan damarlarına geçer.

DİYAFRAM: Akciğerlerin  genişleyip  daralmasını  sağlayan bir kastır. Akciğerlerin alt kısmında yer alır. Diyafram, soluk aldığımızda düzleşir; soluk verdiğimizde kubbeleşir.

Yetişkinler, dinlenirken dakikada yaklaşık 15 kez soluk alıp verebilir. Egzersiz yaptığımızda kullandığımız kaslar, çok enerji harcadığı için daha çok oksijene ihtiyaç duyar. Vücut, bu enerji ihtiyacını hızlı soluk alıp vererek karşılayabilir. Egzersize devam ettiğimiz süre içinde soluk alıp verme sayısı her dakikada daha da artar. Örneğin hızlı koştuğumuzda dakikada 60 kere soluk alıp verebiliriz.

SOLUK ALMA

1. Kaburgalar arası kaslar kasılır.

2. Diyafram kası kasılır ve düzleşir.

3. Göğüs boşluğu genişler.

4. Akciğerlerin hacmi artar.

5. Hava akciğerlere dolar. 6. Havadaki oksijen alveollere gelir

SOLUK VERME

1. Kaburgalar arası kaslar gevşer.

2. Diyafram kası gevşer ve kubbeleşir.

3. Göğüs boşluğu daralır.

4. Akciğerin hacmi azalır.

5. Hava akciğerlerden dışarı verilir.

6. Alveollerdeki karbondioksit dışarı atılır.

5.BOŞALTIM SİSTEMİ

Yediğimiz besinler, vücudumuzdaki yapılar tarafından kullanılmak üzere küçük parçalar hâline getirilir. Sindirilmiş olan bu besinler kan yoluyla taşınır. Bu besinler çeşitli durumlarda enerji verici, yapıcı onarıcı ve düzenleyici olarak kullanılır.Tükettiğimiz besinlerin vücudumuz tarafından kullanılmayan ve biriktiği taktirde vücuda zarar verecek olan kısmına atık madde denir.

 Atık  maddelerin vücuttan uzaklaştırılmasına boşaltım, boşaltım organlarının oluşturduğu sisteme de boşaltım sistemi denir.

Besinlerin parçalanması sonucu açığa çıkan atık maddeler karbondioksit, su, amonyak, safra, besinlerle fazla miktarda alınan mineral ile B ve C vitaminleridir.

Vücudumuz atık maddeleri terleme, solunum, idrar ve dışkı yolu ile uzaklaştırır.

Böbrekler:  Boşaltımın başladığı organdır. Kan, ilk  önce böbreklere gelir ve burada süzülür. Böbrek, kanda bulunan fazla suyu, tuzu, mineralleri ve bazı vitaminleri süzerek idrar oluşmasını sağlar. İnsan vücudunda, biri sağda biri solda olmak üzere, iki böbrek bulunur. Böbrekler bel hızasında yer alır.                                  

İdrar borusu (Üreter): İnce, uzun, kaslı borucuklar şeklindedir. Böbreklerde süzülen idrarı idrar kesesine taşır.

İdrar kesesi (Mesane): Esnek bir yapıya sahiptir. İdrarı toplar. İdrar miktarı arttıkça belirli oranda esneyebilir.

İdrar kanalı (Üretra): İdrarın dışarı atıldığı kanaldır.

İdrar kesesi, yetişkin ve sağlıklı bir insanda 400-800 mililitre idrar tutabilir. Ancak kişi, idrar

250-300 mililitreye ulaştığında idrarı boşaltma ihtiyacı hisseder.

Vücudumuzda boşaltım yapan başka organlarımız da vardır. Bu organlar deri, akciğerler ve kalın bağırsaktır.

Deri:  Vücudumuzdaki suyun ve tuzun fazlasını terleme yoluyla dışarı atar.

Akciğerler:  Vücuttaki yapılarda besinlerin oksijenle parçalanması sonucu açığa çıkan karbondioksit ve su buharını, soluk verme yoluyla dışarı atar.

Kalın Bağırsak:  Yediğimiz besinlerin, içtiğimiz suyun ve safranın atıklarını dışkı yoluyla dışarı atar.

The post 6.Sınıf Fen Bilimleri 2.Ünite: Vücudumuzdaki Sistemler first appeared on Evdeki Hocam.

6.Sınıf Fen Bilimleri 2.Ünite: Vücudumuzdaki Sistemler yazısı ilk önce Evdeki Hocam üzerinde ortaya çıktı.